Жауап: Иә, жансыздар міндетін өз пайдасы үшін атқармайды, өздерінде
жарқырай көрінетін Иләһи есімдердің атынан, солардың әдемілігі, әсемдігі,
реттілігі секілді кемел көріністерінің шағылысы үшін қызмет етеді.
Осындай табиғи қызметі үшін бүкіл Нұрлы есімдердің бір үлгісі, айнасы
секілді күйге бөленетіндіктен нұрланады, кемелденеді. Мысалы, бір тамшы
су яки бір түйір әйнек негізінде сәулесіз болса да, Күнге бет бұрған сәтте
әлгілер Күннің бір кішкентай тағы секілді болып, сәуле шашып құлпырып
кетпей ме? Міне, дәл осы мысалдағыдай зәрре бөлшектер мен айналадағы
жаратылыс Жамал әрі Камал Зат-ы Зүлжәлалдың көркем есімдеріне
қызмет жасау арқылы әлгі өте қарапайым тамшы мен әйнек сынығының
жарқырағаны іспетті әрнәрсе өте жоғарғы дәрежеге жетеді. Онсыз да өз
міндеттерінде соншама нұрлы биікке көтеріліп жатса, ләззат алу мүмкін
болса яғни басқалардың өмірінен үлес алып жатса, өте күшті ләззат ала
отырып өз міндеттерін атқаруда деуге болады.

Міндет атқарған кезде ләззаттың болатындығына ең анық дәлел,
сен өз ағза-мүшең мен сезімдеріңнің қызметтеріне назар салып қара!
Әрқайсысының өз болмысын және тіршілігін жалғастыру үшін жасаған
қызметтерінде жеке-жеке өзіндік ләззаттары бар. Атқарған қызметі
олардың рахаттануы болып саналады. Ал өз қызметін тоқтату ол ағзаға азап береді. Міндет атқарудың ләззат екендігінің тағы бір ашық дәлелі
ретінде қораздың яки балапан ерткен тауықтардың жанкешті іс әрекетінен
байқаймыз. Тапқан жемдерін өздері аш болса да жемей балапандарын
шақырады. Олай болса, міндет атқаруда жеп тоюдан да артық бір ләззат
болғаны. Әлгі тауықтар осы ләззат үшін балапандарын қорғап иттің аузына
түсуден тайынбайды, өзі аш жүрсе де балапандарына жем іздеумен болады.

Демек, міндет атқарудың соншама ләззатты екендігі оның аштықтан да, өлім
қасіретінен де артық екендігін көзге анық көрсетіп тұр. Ал, хайуандардың
енелері, төлдері үлкейгенше осы қызметін ләззатпен атқарады да үлкейген
соң ол қызметін доғарады яғни одан алатын ләззаты тоқтайды. Бірақ,
адамдардың аналарында мұндай ләззатты міндет ұзақ жалғаса береді.
Өйткені, адамдардың әлсіз жаратылысы баласына деген қамқорлықты ұзақ
қажет ететіндей бір ерекшелігі бар. Ал, барлық хайуандардың бақташылық
жасаушы аталықтары және әлгі тауықтар секілді аналықтарына анықтап
қарасаң ешқашан өздері үшін міндет атқарып жүрген жоқ. Өйткені қызмет
үшін, қажет болса, өмірлерін де пида етуге даяр. Олай болса, оларда сол
міндетті атқарту үшін міндет етілген бір міндет бар. Сол міндеттің ішінде
өзінің рахымымен ләззатты жаратып қойған Муним-і Кәрімнің, Фатыр-ы
Зүлжалалдың атымен қызмет атқаруда.

Дәл сол қызмет арқылы ақы берілетіндігінің бір дәлелі мынау: Өсімдіктер
мен ағаштарға қарап тұрсаң, соншама бір ләззатпен Фатыр-ы Зүлжәлалдың
бұйрықтарын орындап жатқанын көресің. Өйткені, өсімдіктердің
айналасына тарататын хош иісі, қарағандардың көз жауын алатын әдемі түр-
түсі, жемісі мен тұқымы үшін сабақтары қурап түскенше өсетіні, олардың
да Иләһи бір хикметпен ләззат алатындығынан хабар береді. Өз болмысын
сол ләззат жолына пида етіп ең соңында қурап, шіріп құлайды.
Бұтақтарында сүт қапшықтарын көтеріп тұратын какос ағашы мен
соншама дәмді жеміске толы інжір деген ағаштар өз хал тілдерімен Иләһи
рахмет қазынасынан ең дәмді сүт пен тәтті шырынды сұрап алып адамдарға
береді де, өздері батпақты суға қанағат етеді. Анар ағашы да сондай дәмді
шырынын адамдарға беріп, өзі лай су ішкенін қанағат етеді.

Тіпті, дәнектердің сабақ жайып өсуінің өзінен ерекше құштарлықты
байқауға болады. Қап-қараңғы топырақ астына қамалған дәнек кеңістікке,
жер бетіне шығуға соншама ұмтылады. Олай болса, мұнда бір міндеттілік,
ерекше ләззат бар. Міне, «Сүннетуллаһ» деп аталған жаратылыстағы осы
ғажайып көріністен мынаны ұғамыз: Іс әрекетсіз отырғандар, жалқаулық
төсегінде жатқандар тынымсыз қызмет етіп, бір тыным таппағандардан
әлдеқайда қиын өмір сүреді. Өйткені, іс әрекетсіз отырғандар өмірдің тез
өтуін тілеп, үнемі шағым айтумен болады. Ал, тынымсыз еңбек еткендер
үнемі шүкір мен Аллаһқа мадақ айтып рахат өмір сүруде. Өмірдің яғни
уақыттың тез өтуін қаламайды!

ЖАУАБЫ: Рас, қисын (логика) ілімінде “мысалдама түріндегі
салыстырма  анық  сенім 
туғызбайды”  деп  айтылған. 
Бірақ,  мысалдаманың ерекше  бір 
түрі  бар.  Ол, 
логиканың  бұлтартпас  айғағынан 
әлдеқайда қуатты  келеді. Қисынның  бірінші 
түрінің  бірінші  бабынан 
анағұрлым нақтырақ. Ол қай түрі дейсіз ғой. Мәселен, шағын бір мысал
беру арқылы шексіз ақиқаттың ұшын көрсетіп, үкімді әлгі ақиқатқа әкеп тіреп
қояды. Ол ақиқаттың заңдылығын жеке бір тұлғадан, кішкене бір заттың бойынан көрсетеді.
Сөйтіп, мақсұт ұлы ақиқат ортаға шығады, түсінікті болады, әрі  шағын бөлшектері, ұсақ мәселелер соған
негізделеді.

Мәселен былай дейді: “Күн, нұры арқылы өзі біреу бола тұра, жылтырақ  әрбір нәрсенің қасынан табылады”. Мұндай
мысалдама арқылы ақиқаттың заңы 
анықталады.  Сөйтіп  нұрдың 
және  нұрлы  заттардың 
шектеуі  жоқ екеніне, оған алыс
пен жақын бірдей, аздың көптен парқы жоқ, тең екеніне, ол мекенге тәуелсіз
екеніне әбден көз жеткізіп, түсінікті болады.

Мысалға  айталық 
“ағаштың  жемістері,  жапырақтары 
бір  сәтте,  бір тәсілмен 
өте  оңай  әрі 
керемет  түрде  бір  ғана  орталықтан, 
бір  әмір­заңдылықпен олардың
белгілі бір пішінге еніп, суреттелетінін мысал ретінде қолданады.  Осылайша 
ұлы  ақиқаттың,  күлли, 
яғни,  жалпыға  ортақ бір 
заңдылықтың  ұшын  көрсетеді. 
Сол  ақиқаттың  және 
сол  ақиқаттың заңдылығын  өте 
анық  түрде  дәлелдейді. 
Мына  алып  ғалам 
да  бір  ағаш тәрізді нағыз заңдылықтардың, Иләһи көркем
есімдердің шағылыс алаңы, құдірет­күшін, 
керемет  әсерін  көрсететін 
орын  екенін  санаға 
мықтап сіңдіреді. Міне, Рисалей Нұрдағы мысалдамалы салыстырулар осы
түрге жатады. Ал, бұл дегенің анық қисынның яғни логика ның айғақтарынан әлдеқайда
қуатты, анағұрлым сенімді.

Сонымен,
Аллаһқа хамд етемін, тәмсіл сырының дүрбісі
арқылы ең ұзақ ақиқаттар өте жақыннан көрсетілді. Ең шашыраңқы мәселелер
үйлесімін тауып тәмсіл сырымен (шатыры арқылы
) бірікті. Және де, тәмсіл сырының баспалдағы арқылы
ең биік ақиқаттарға оңай қол жеткізілді. Және де, тәмсіл сырының терезесі арқылы,  ғайби
ақиқаттарға көз жеткізіп, Ислами негіздерге көзбен көргендей имани яқин
сенім қалыптасты. Ақылмен қоса, қияли, тіпті нәпсілік құмарлық та берілуге
мәжбүр болды. Шайтан да өз қаруын
тастауға мәжбүр болды.  

Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) ең үлкен мұғжизасы – ұлы Құран. Бәдиуззаман Саид Нұрси Рисалей Нұрды есімді тәпсірінде «Жиырма бесінші сөзде» Құранның кереметтерінің қырық көрінісін атады. Сонымен қатар, ол: «Біз Құранның ғажайыптығының қырық қырының біреуін көзге көрінетін етіп көрсетуге және ондай кереметтің он түрінің біреуін ғана Құран мәтінінде көрсетуді мақсат тұттық» – делінген. Бәдиуззаман айтақан мұғжиза Құранның құрылымымен байланысты және ол «тауафук» деп аталады, яғни орналасу заңдылықтарын көрсететіп, бір-бірімен байланысты емес және кездейсоқ құбылыстардың сәйкес келуі, тәртіпке қатысты көрінісі. Бәдиуззаман алғашқы болып Құранның құрылымындағы тавафука мұғжизасын ашып, сипаттаған. Бұл мақалада дана Құранның қысқа тарихынан кейін біз тавафук деген не екенін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

2. Дана Құранның уаһи болуы және жинақталуы

Құранның түсуі 610 жылы Жәбірейіл (ғ.с) жеткізген алғашқы аяттардан басталып, 632 жылы Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) қайтыс болғанға дейін 23 жылға созылды. Құран аяттары түскен кезде Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) ең алдымен оларды өзі жаттап алып, содан кейін басқа адамдарға жеткізді,осы арада мәтінді сахабалар жазып алатын. Бұл сахабаларды Пайғамбарымыздың өзі осы жауапты міндетке тағайындаған. Олар теріге, сүйекке, пергаментке т.б әр түрлі материалдарға түсірілген аяттарды жазатын. Сонымен қатар, сол кездегі қоғамда ауызша дәстүр басым болғандықтан, сахабалар да аяттарды жаттап алатын.

Құран Кәрім біртіндеп түсірілді. Алғашқы болып 96-сүренің бес аяты ашылды. Әр түрлі сүрелерден әр түрлі аяттарды түсіру барысында періште Жәбірейіл (ғ.с) олардың қай сүреге жататындығын және олардың қандай кезекпен жүретіндігін айтты. Мұның бәрін еске ала отырып, Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) бұл білімді сахабаларына берді. Жыл сайын Рамазан айында Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) мен Жәбірейіл (ғ.с.) осы уақытқа дейін түскен барлық аяттарды бірге оқыды. Соңғы бірлескен оқу Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) қайтыс болған жылы, екі рет болды, содан кейін Құран Кәрім өзінің соңғы формасын алды.

Дәл осы формада, соңғы біріктірілген түрде, көптеген сахабалар Құранды жаттап «Хафиз» атағын алды. Халифа Әбу Бәкір кезінде Хафиздердің бір бөлігі Ямама шайқасында және басқа да бірқатар шайқастарда шейіт болып қаза тапты. Осылайша Құран аяттарын жинап, бір кітапқа біріктіру қажет болды. Халифа Әбу Бәкір бұл маңызды істі Зейд ибн Сәбитке тапсырды. Бұл сахаба басқа Хафиздермен бірге Құранның сол кезде жазылған барлық аяттарын жинап, Пайғамбар мен Жәбірейіл (с.ғ.с.) соңғы оқылу тәртібін ескеріп, бәрін бір мәтінге жазып алды. Осылайша Құран жазылған және жатталған аяттардан толығымен жиналды және бұл жинақ жазбаша түрде «мусхаф» деп аталды.

Осман Халиф тұсында мұсылмандардың санының өсуі және олардың кең герграфияға кетуі мусхафты көбейту және оның көшірмелерін ірі орталықтарға жіберу қажеттілігіне әкелді. Бұл тапсырма 646 жылдан 651 жылға дейін іске асты. Осы іспен Зейд ибн Сабит бастаған он екіге жуық адам айналысқан. Нәтижесінде Меккеге, Куфаға, Басраға, Дамаскке, Йеменге және Бахрейнге мусхафтың жеті данасын көбейтіліп жіберілді, бір данасы Мединада қалды.

Бүгінгі мұсылмандар қолданған Құран мәтіні халифа Осман заманындағы және кейінгі нұсқалардың мусхаф көшірмелері. Осылайша ғылым мен өнердің белсенді дамуына байланысты кейінгі кезеңдерде Құранды көшіріп жазу белең алды. Жазушылар көбейіп әр түрлі каллиграфиялық стильдерде, түрлі мекендерде әр түрлі парақтар және қаламдармен жазу арқылы енді үммет арасында: “Құран Меккеде түсті,Қайырда оқылды,Ыстанбұлда жазылды”-деген нақыл сөз таралып кетті.

3. Аятберқанар – Аяттардың иөзінен пайда болған қасиет

Мусхаф «Аятберқанар» қағидасы бойынша бірінші болып – Хафиз Нури Усман құрастырды (1895 ж). Мәтінді ұйымдастырудың бұл тәсілі келесідей: Әр парақтың басталуы аяттың басымен сәйкес келеді, ал әр парақтың соңы аяттың аяқталуымен сәйкес келеді яғни парақтың соңғы аяты ешқашан үзілмейді немесе келесі бетке өткізілмейді. Бәдиуззаман Саид Нұрси Хафиз Нури Усман туралы және осы критери туралы былай деп жазды:

«Құранның әр парағының соңында аяттар аяқталып, жақсы ұйқаспен тамамдалады. Себебі беттің стандартты өлшемі ретінде Аль-Мудаяна (2: 282) деп аталатын ең ұзын аятты ала отырып, «ал-Ихляс» және «әл-Кяусар» сияқты ең қысқа сүрелерді мәтін жолы ретінде бекітсек, онда бұл дана Құранның керемет қасиеті және оның кереметі айқын болады ».

4. Тавафуканың кереметі

Хафиз Нури Осман қайтыс болғаннан кейін шамамен 40 жыл өткен соң (1930-шы жылдардың ортасында) Бәдиуззаман Хафиз Нури Османның стилінде жазылған жеке Құранындағы Аллаһтың есімдері белгілі бір тәртіппен сапта тұрғанын анықтады. Бұл оған барлық парақтарды, сондай-ақ осы парақтарда “Аллаһ сөздері “кездесетін қарап шығуға итермеледі. Бәдиуззаман «Аллаһ» сөздерінің орналасуы көптеген жағдайларда керемет түрде сәйкес келеді деген тұжырым жасады, тек кейбіреулерінің орналасуындағы кішігірім жылжуларды қоспағанда, айқын тевафук болды.

Бәдиуззаман Саид Нұрси : “Хафиз Осман Нури мұны байқамай қалды, өйткені ол бұл жағдайды назарға алмаған. Қасиетті Құранда Алланың 2 мың 806 есімі, Иеміздің 846 сөзі, Құранның 69 есімі асты астына келді. Сонымен қатар, беттегі бір түбірден шыққан сөздер де төменнен төменге келеді. Тевафук-бұл Құранның бірде-бір жазу кітабына ұқсамайтындығының дәлелі, ол бәрінен асып түседі.”

Құранның теңдесі жоқ баяндауында көптеген тевафук түрлері бар. Оның сөздерін безендіруде тевафуктан басқа семантикалық (сөздердің мағыналарымен байланысты) тевафук та бар. Олардың барлығы өте терең және бай. Сөздердің орналасуындағы тавафукаға келетін болсақ, ол үш түрге бөлінеді:

Біріншісібір парақта орналасқан;

Екіншісі қарама-қарсы беттерде;

Үшіншісі бірнеше түрлі беттерден өту арқылы .

5. Қорытынды

Бұл мақалада біз ХІХ ғасырда Хафиз Нури Усман ашқан “аятберқанар” қасиетін қысқаша сипаттадық, ал тевафук – ХХ ғасырда Бадиуззаман Саид Нурси ашқан қасиетті Құранның көрінетін кереметі. Екі олжа да Құран түскеннен кейін көптеген ғасырлар өткен келе ашылды. “Рисалей Нұр” атты жинағында Бәдиуззаман Саид Нұрси Құранның ғажайып ақиқаттарын көптеген ғылыми, логикалық дәлелдерін келтірді. Сонымен қатар, ол “Румузат-и Семания” деп аталатын еңбегінің бір бөлігінде тевафуктың басқа түрлерін түсіндірді және осы мақалада біз олардың біреуі туралы түсінік беруге тырыстық.

يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الْقَوْسِ қағидасына сай келеді.

/Садақтан оғы шыққандай діннен шығып кетеді,Бухари,Муслим/

Мектубат-424

/Олар сендерді жаман қинаумен ұстап, ұлдарыңды бауыздап, әйелдеріңді тірі қоятын еді.Бақара, 2: 49/

бұл аят Исраил ұлдарының басына түскен зобалаңды яғни дүниеге келген ұл балаларды сойып, әйел мен қыз балаларды тірі қалдыру оқиғасы жайлы баяндайды. Бұл бір Перғауын заманында болған уақиға. Аят осы арқылы яхуди халқының көптеген мемлекеттерден әр ғасырда жәбір көріп, қырғынға ұшырайтынын және әйелдері мен қыздары азғындыққа салынып, бұзықтыққа зор үлес қосатынын білдіреді.

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ

Яһудилердің жалпы адамдардан да мүшріктерден де тіршілікке (ұзын өмірге) тым құмар екенін көресің./Бақара, 2: 96/

وَتَرٰى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِى اْلاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Олардың көбірегінің күнәда, дұшпандықта және арам жеуде жарысқандарын көресің. Олардың істеген істері неткен жаман./Мәида, 5: 62/

وَيَسْعَوْنَ فِى اْلاَرْضِ فَسَادًا وَاللهُ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Олар жер жүзінде бұзықтыққа тырысады. Алла бұзақыларды жақсы көрмейді./Мәида, 5: 64/

وَقَضَيْنَۤا اِلٰى بَنِۤى اِسْرَۤائِيلَ فِى الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِى اْلاَرْضِ مَرَّتَيْنِ

Алланың несібесінен ішіп, жеңдер де жер жүзінде бұзақылық қылып жүрмеңдер./Бақара, 2: 60/

وَلاَتَعْثَوْا فِى اْلاَرْضِ مُفْسِدِينَ

Кітапта (Тауратта) Исраил ұлдарына: “Әрине жер жүзінде екі рет бұзғыншылық қылып, өте тәкаппарланасыңдар” деп ескерттік./Исра, 17: 4/

Яхудилерге қатысты Құранның осы екі үкімі, әлгі халықтың адамзаттың қоғамдық өмірінде жасаған қиянат, айла-бүліктерін, олардың адамзатқа берер зардабы мол екі ереже-заңдарын қамтып, содан хабар береді. Олардың бірінші ереже-заңдары мынау:

Қоғамдық өмірдің шырқын бұзу, еңбек пен капиталды соғыстырып, кедей-кепшікті байға қарсы айдап салу, еселеп өсім-ақы алу үшін банкілерді аша беру, алдап-арбаумен баю. Аят, осы сұмдықты істейтін сол халық екенін білдірсе, екінші ережелері бойынша олар, мемлекет құруға қолы жетпегендіктен және өздеріне көп зұлымдық жасаған елдерден, үстем келгендерден кек алу үшін қандай да болсын бүлікшіл ұйымдарға араласып, қоғамдағы дүмпу мен барлық төңкерістерге қатысатын тағы да сол халық екенін білдіреді.

Сөздер-439 бет

]]> https://risalekz.com/%d1%8f%d1%85%d1%83%d0%b4%d0%b8%d0%bb%d0%b5%d1%80%d0%b3%d0%b5-%d2%9b%d0%b0%d1%82%d1%8b%d1%81%d1%82%d1%8b-%d2%9b%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d1%8b%d2%a3-%d0%be%d1%81%d1%8b-%d0%b5%d0%ba%d1%96-%d2%af/feed/ 0 https://risalekz.com/%d1%82%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d2%93%d0%b0%d1%82-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%83%d1%88%d1%8b-%d0%bc%d0%b0-%d3%99%d0%bb%d0%b4%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%8b%d0%bb%d2%93%d0%b0%d0%bd-%d0%b1/ https://risalekz.com/%d1%82%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d2%93%d0%b0%d1%82-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%83%d1%88%d1%8b-%d0%bc%d0%b0-%d3%99%d0%bb%d0%b4%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%8b%d0%bb%d2%93%d0%b0%d0%bd-%d0%b1/#respond Mon, 30 Sep 2024 13:14:05 +0000 https://risalekz.com/?p=278 Уа, адам! Халық арасында күпірліктің лебі сезілетін қауiптi сөздер тараған. Оны қауiптілігінен бейхабар имандылар да пайдаланады. Сол қауiптi сөздердің ең қатерлi үшеуін баяндап берейін.

Бiрiншi қауiптi сөз: «Әужәдәт-hүл әсбаб», яғни, себептердің ықпалымен пайда болады.

Екiншi қауiптi сөз: «тәшәккәлә би нәфсиhи», яғни, «өздігінен пайда болады».

Үшiншi қауiптi сөз: «иктизат-hүл табиат», яғни, «табиғи құбылыс, табиғат қажет еткен соң солай болады».

Иә, сонымен, әлемнiң бар екенi рас, оны ешкім жоққа шығара алмас. Әрбір болмыс, шебер әрі хикметті түрде, яғни, белгiлi бір мақсатпен, пайдаға асатындай жаратылғаны ап-анық көрініп тұр. Әрі, ежелден бері келе жатқан дүниедей көне емес, жаңадан жасалып, көз алдымызда пайда болуда. Олай болса, ей, дінсіз адам! Қалай болғанда да сен жаратылыс туралы: «Мына болмысты мысалға, мына хайуанды себептер жаратты, яғни, себептер жиналып жаратты не болмаса, өзінен-өзі пайда болды, яғни, табиғаттың әсерінен пайда болды не болмаса, Қадир Зүлжәләлдың құдіретімен жаратылды, яғни, Аллаh жаратты» деуге мәжбүрсің. Ақылға салар болсақ, осы төрт жолдан басқа түсіндіру мүмкін емес.

Егер былай десең: «Жаратылысты табиғатқа телісең қыруар қисынсыздықтар мен шыға алмайтын тығырықтар пайда болады дейсiң. Ал, бұларды Ахад әрі Сәмад бір Аллаһқа бергенде әлгi қиындықтар қалай жоғалып, ұғыну жеңіл болып кетеді?»

Жауабы: «Бірінші мысалда, Күн сәулесі еш қиындықсыз, кіп-кішкене тамшыдан бастап, сонау айдын көл, үлкен теңізге дейін шағылысып, өзінің сәулесін, әсерін өзіне ұқсас көптеген кішкене мысали күндер арқылы жеңіл көрсете қояды. Егер әлгі тамшының және сол сияқты жылтырақ бөлшектердің күнмен байланысы жоқ десе, онда әлгі кішкене күнді көрсетіп тұрған әрбір бөлшектің ішінде күн сыртқы пішінімен бірге орналасуы керек. Сол сияқты әрбір болмысты тікелей Заты-Ахад уа Сәмад бір Аллаһтың жаратқаны, оның құдіретімен болады деген кезде бүкіл болмысқа не керектiң бәрi өте оңай әрі жеңіл түрде қамтамасыз етіледі. Егер мұндай байланыс үзілсе болды әлгіндей қызметшiлiк тоқтап, болмыс атаулы өз бетімен жүр немесе табиғатқа қатысты дейтін болсақ, ондай жағдайда шешілмейтін шексіз байланыстар түйіндерге айналып, ақылға сыймайтын жөнсіздік, яғни, мүмкінсіздіктер алдымыздан шығады. Онда мына керемет хикметке көз жұмып, әлемнің кiшкене үлгісі тәрізді, таңғажайып мәшинеге ұқсас шыбынды сол шыбынның ішіндегі меңіреу табиғат жасады деп сенуге тура келеді. Ендеше бүкіл табиғаттың өзін шексіз әлемді жарататын құдірет пен хикмет иесi деп мақұлдауға тура келеді. Бұл дегеніміз бір емес, бәлкім сансыз есе қисынсыз, санасыз сандырақ болар еді. Олай болса, Заты Уажиб-үл Ужуд жаратқан және оның серігі мен теңі жоқ, болуы да мүмкін емес. Сол сияқты оның құдіретіне және болмысты жарату ісіне де өзгенің араласуы мүмкiн емес, мүлдем ақылға сыймайтын түсінік. Ал, екінші жөнсіздіктегі мүшкілдікке келер болсақ, көптеген еңбектерімде баяндағанымдай, егер болмыс атаулы Уахид Ахад бір Аллаһқа берілсе, барлық нәрсе бір нәрседей жеңіл әрі оңай болады. Егер іс себептерге, табиғатқа жүктелсе бір ғана нәрсе бүкiл болмысты жаратқандай аса зор қиындық туғызады.

Мәселен, бір адам патшаның қызметшісі болып қол астына кiрсе, сол мансаптың арқасында әлгi адамның күш-қуаты жүз есе артып, бұған дейінгі атқарған қызметінен әлдеқайда көп істер тындыра алады. Өйткені, атқаратын ісі мен жұмысына қажетті заттарды, күш-қуатты өзі тасымайды, тасуға да мәжбүр емес. Әлгi байланыс арқылы керегінің бәрін патшаның қазынасынан алып және оны патшаның әскері тасиды. Демек, атқарған істері керемет, бейне бір патшаның өзi iстегендей тыянақты, іс-қимылы бір әскери жасақтың қимылындай керемет басталып, таңғажайып болып аяқталады.

Мысалы, кішкентай құмырсқа, әлгіндей қызметкерлік арқылы Перғауынның зәулім сарайын тас-талқан етеді. Шыбын сондай байланыстың арқасында патша Нәмрудты жер жастандырады. Сондай байланыспен кiп-кiшкене қарағайдың дәнегі, таудай қарағай ағашын арқалап, ішіне сақтап тұр емес пе?. *

Иә, егер мұндай тығыз байланыс үзіліп, әлгіндей зор қызметінен босатылса, онда кішкене дәнек зәулім қарағай ағашына қажетті заттарды өзі арқалап тасуға мәжбүр болар еді, ол да мүмкін емес. Ол кезде, көп болса өзіне шақ сол азғантай күш-қуатының шамасындай ғана iс атқарады. Әрине, мұндай хикаяны қиялға жүйрік сайқымазақ естісе де, осындай жөнсіз қиялдан ол да қатты ұялатын шығар.

Сонымен, болмыс атаулыны Уажиб-үл Ужудқа беру, яғни, бiр Аллаh жаратты деу шарт әрi сөзсіз жеңіл. Ал, табиғат жаратты деу мүшкіл, ақылға қонымсыз.

https://www.rebrand.ly/tabigat

Лемалар-185

https://rebrand.ly/lemalar

Лемалар-81 бет

Жауабы: Мысалы, адамға дәрі керек болса, дәрігерге барады. Құрылыс үшін құрылысшы инженерге жүгінеді. Шариғат мәселесін мүфтиден сұрайды. Дәл сол сияқты сахабалар арасында, Нәбидің хадистерін келешек ғасырларға дәріс беріп жеткізу үшін ғалым сахабалардың бір бөлігі сонымен шұғылданды. Хазреті Әбу Хүрейре өмірін хадистердің жазылуына арнады. Хазреті Омар саясат, халифалық секілді мәселелермен шұғылданды. Сондықтан, хадистерді үмметке жеткізу ісі Әбу
Хүрейре мен Әнәс және Жабир секілді кісілерге тапсырылып, Әбу Бәкір
мен Омардан аз риуаят етілетін. Сонымен қатар сенімді, шыншыл, жанкешті
және адалдығымен танылған әйгілі бір сахабаның бір ғана жолымен, бір
оқиғаны хабарласа жеткілікті деп есептелетін. Басқа біреудің тағы да нақыл
етіп баяндауы қажет емес-ті. Сол үшін де кейбір маңызды оқиғалар, екі-үш
жолмен жетсе сенімді болатын.

Маңызды да тұжырымды бір сұрақ: “Хендектегі соғыста төрт
уыс тағаммен мың адамды тойдырған тағам мұғжизасы және мүбарак
саусақтарынан аққан сумен бес мың бес жүз кісіні тойғанша ішкізген су
мұғжизасы, неге осы жылаған қу тірек мұғжизасы сияқты өте көп жолдармен
айтылмаған? Алайда ол екеуі, бұдан да көп жамағаттың ортасында болған
емес пе?”

Жауабы: Мұғжизалар екі түрге бөлінеді. Бір бөлімі, жұртты хақ
пайғамбар екенін қабылдату үшін, Хазреті Пайғамбар Ғалейhиссалату
Уәссәләмнің қолымен жасалады. Қураған тіректің боздауы осы түрге
жатады. Мүминдердің иманын қуаттап, ал мұнапықтарды ықыласқа
шақырып, кәпірлерді иманға келтіру үшін, тек Пайғамбарлығын растау үшін
ғана көрсетіледі. Сондықтан, қарапайым халық та, зиялы қауым да барлығы
көреді және жайылуына көбірек мән беріледі. Ал, тағам мен суға қатысты
мұғжизалар болса, мұғжизаға қарағанда кәрамат деуге болады. Кәраматтан
гөрі де сыйлық, тіпті, сыйлықтан да көбірек қажеттілікке орай Рахманның
тартуы десе болады. Дегенмен ол да Пайғамбарлығына дәлел әрі мұғжиза.
Бірақ негізгі себеп, әскердің аш қалуы. Хақ Тағала бір дәннен мың батпан
құрма жаратқаны секілді жасырын қазынасындағы бір тостақ тағамнан
мың адамға ас береді. Һәм сусыз қалған жауынгерлерге, ұлы қолбасшының
саусақтарынан, Кәусәр суындай су ағызып шөлін қандырады. Міне, осы
сырға сәйкес, тағам мен су мұғжизасының әр бір мысалы, қураған тіректің
жылауы дәрежесіне жетпейді. Бірақ ол екі мұғжизаның бірнеше түрі
жиналып, барлығы қураған тіректің жылағанындай тәуәтүр, яғни, нақты
анық хабар. Һәм тағамның берекетін және саусақтарынан су аққанын бәрі
бірдей көре алмайды, тек қана белгілерін көреді. Тіректің жылағанын бәрі
естіді. Сол үшін көбірек жайылды.

Мектубат-124

Мәселен, ұшақ (Сілтеме 1 ) Құранға: “Мен туралы
да айтыңыз! Аяттардың арасынан орын беріңіз!” десе, әлгі Рубубиет
алаңынының ұшақтары, Ай, Жер, планеталар, Құранның атынан оған
былай дер еді: “Бізден қаншалықты кішкентай болсаң, саған соншалықты
орын тиеді“.
Егер, сүңгуір қайықтар Құран аяттарының қасынан орын сұраса, әлгі
алаңның тахт­ел бахрлары яғни әуе мұхиты мен одан да ұсақ эcир дейтін
теңіздің кемелері: Жер, Жұлдыздар, қысқасы аспан денелері оған былай дер
еді: “Біздің жанымызда алар орның көрінбейтін дәрежеде кішкентай“.
Егер, электрдің өте жарық үлкен лампалары сөз алып, аят қатарына
енгісі келсе, әлгі алаңның электр лампалары болып табылатын жай мен
найзағайлар және аспанды безендіріп тұрған жұлдыздар былай дер
еді: “Біздің қасымызда жарығың қанша болса сонша сен туралы
айтылады“.
Егер ғылым жетістіктері, өнер туындылары аяттардан өздеріне тиесілі
ақыларын сұрап, мақам талап етсе, онда бір түйір шыбын оларға былай
дер еді: “Үндерің шықпасын! Менің қанатым құрлы ақыларың жоқ. Неге
десеңдер, сендер аз ғана қалау­ерікпен табылған күрделі шеберлік пен
өнер құрал­жабдықтарың жаппай жиналса менің бойымдағы күрделі
шеберлікпен, нәзік сезім мүшелерімдей ғажап болмасы анық.

Мына аят ауыздарыңа қақпақ болады:اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِاجْتَمَعُوا لَهُ

Сендердің Алладан өзге табынғандарың, барлығы жиылса да әсте бір шыбын жарата алмайды. Сондай-ақ егер шыбын олардың бір нәрсесін алып қашса, одан оны құтқара алмайды./Хаж, 22: 73/

Егер, ол керемет өркениет құлшылық алаңына еніп ол жерден ақы сұраса
мұндай жауап алар еді: Сендердің бізге қатыстарың шамалы. Сондықтан
арамызға кірулерің қиын болар. Себебі, біздің бағдарламамыз мынау:
Дүние бір қонақ жай. Адам болса, ол жерде азғана ғұмыр кешетін, атқарар
міндеті басынан асатын қонақ. Қысқа өмірде мәңгі өмірге қажетті амал
жасап, сауап жинауға міндетті. Өте маңызды да аса қажетті игі амалдар
сарапқа түседі. Алайда сендер, көбіне мына баянсыз дүниені тұрақты
мекен етіп, іс­әрекеттеріңде бейқамдық, дүниеге құмарлық байқалады.
Олай болса, ақиқатқа жетуге және ақыретті ойлауға негізделген құлшылық алаңынан алар үлестерің тым аз. Дегенмен, сауабы мол құлшылық бо­
лып табылатын Алллаhтың құлдарына пайдалы болу, халықтың аман­
есендігін, тыныштығын сақтау, әлеуметін жақсартуға үлес қосу секілді
қызметімен еңбегі сіңген, бірақ саны аз, қадірлі өнерпаздар мен иманды
ғалымдар араларыңда болса, ондай зиялы, зерек жандарға жоғарыда
аталған Құран ишарасы мен рәмзі оларды еңбекке ынталандыруға, өнерін
бағалауға толық жеткілікті.

Сілтеме :Осы маңызды да салмақты мәселені жазып отырғанда еріксіз түрде қаламым жазу тәсілін өзгертіп, жеңілдетіп қалжың араластырып жіберді. Мен де тиіспедім. Жазу тәсілі мәселенің маңыздылығына зияны тимес деп ойлаймын.

rebrand.ly/sozder

Сөздер-287 бет

/20-cөз/