Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) ең үлкен мұғжизасы – ұлы Құран. Бәдиуззаман Саид Нұрси Рисалей Нұрды есімді тәпсірінде «Жиырма бесінші сөзде» Құранның кереметтерінің қырық көрінісін атады. Сонымен қатар, ол: «Біз Құранның ғажайыптығының қырық қырының біреуін көзге көрінетін етіп көрсетуге және ондай кереметтің он түрінің біреуін ғана Құран мәтінінде көрсетуді мақсат тұттық» – делінген. Бәдиуззаман айтақан мұғжиза Құранның құрылымымен байланысты және ол «тауафук» деп аталады, яғни орналасу заңдылықтарын көрсететіп, бір-бірімен байланысты емес және кездейсоқ құбылыстардың сәйкес келуі, тәртіпке қатысты көрінісі. Бәдиуззаман алғашқы болып Құранның құрылымындағы тавафука мұғжизасын ашып, сипаттаған. Бұл мақалада дана Құранның қысқа тарихынан кейін біз тавафук деген не екенін егжей-тегжейлі қарастырамыз.

2. Дана Құранның уаһи болуы және жинақталуы

Құранның түсуі 610 жылы Жәбірейіл (ғ.с) жеткізген алғашқы аяттардан басталып, 632 жылы Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) қайтыс болғанға дейін 23 жылға созылды. Құран аяттары түскен кезде Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) ең алдымен оларды өзі жаттап алып, содан кейін басқа адамдарға жеткізді,осы арада мәтінді сахабалар жазып алатын. Бұл сахабаларды Пайғамбарымыздың өзі осы жауапты міндетке тағайындаған. Олар теріге, сүйекке, пергаментке т.б әр түрлі материалдарға түсірілген аяттарды жазатын. Сонымен қатар, сол кездегі қоғамда ауызша дәстүр басым болғандықтан, сахабалар да аяттарды жаттап алатын.

Құран Кәрім біртіндеп түсірілді. Алғашқы болып 96-сүренің бес аяты ашылды. Әр түрлі сүрелерден әр түрлі аяттарды түсіру барысында періште Жәбірейіл (ғ.с) олардың қай сүреге жататындығын және олардың қандай кезекпен жүретіндігін айтты. Мұның бәрін еске ала отырып, Мұхаммед пайғамбар (с.ғ.с) бұл білімді сахабаларына берді. Жыл сайын Рамазан айында Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) мен Жәбірейіл (ғ.с.) осы уақытқа дейін түскен барлық аяттарды бірге оқыды. Соңғы бірлескен оқу Пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с) қайтыс болған жылы, екі рет болды, содан кейін Құран Кәрім өзінің соңғы формасын алды.

Дәл осы формада, соңғы біріктірілген түрде, көптеген сахабалар Құранды жаттап «Хафиз» атағын алды. Халифа Әбу Бәкір кезінде Хафиздердің бір бөлігі Ямама шайқасында және басқа да бірқатар шайқастарда шейіт болып қаза тапты. Осылайша Құран аяттарын жинап, бір кітапқа біріктіру қажет болды. Халифа Әбу Бәкір бұл маңызды істі Зейд ибн Сәбитке тапсырды. Бұл сахаба басқа Хафиздермен бірге Құранның сол кезде жазылған барлық аяттарын жинап, Пайғамбар мен Жәбірейіл (с.ғ.с.) соңғы оқылу тәртібін ескеріп, бәрін бір мәтінге жазып алды. Осылайша Құран жазылған және жатталған аяттардан толығымен жиналды және бұл жинақ жазбаша түрде «мусхаф» деп аталды.

Осман Халиф тұсында мұсылмандардың санының өсуі және олардың кең герграфияға кетуі мусхафты көбейту және оның көшірмелерін ірі орталықтарға жіберу қажеттілігіне әкелді. Бұл тапсырма 646 жылдан 651 жылға дейін іске асты. Осы іспен Зейд ибн Сабит бастаған он екіге жуық адам айналысқан. Нәтижесінде Меккеге, Куфаға, Басраға, Дамаскке, Йеменге және Бахрейнге мусхафтың жеті данасын көбейтіліп жіберілді, бір данасы Мединада қалды.

Бүгінгі мұсылмандар қолданған Құран мәтіні халифа Осман заманындағы және кейінгі нұсқалардың мусхаф көшірмелері. Осылайша ғылым мен өнердің белсенді дамуына байланысты кейінгі кезеңдерде Құранды көшіріп жазу белең алды. Жазушылар көбейіп әр түрлі каллиграфиялық стильдерде, түрлі мекендерде әр түрлі парақтар және қаламдармен жазу арқылы енді үммет арасында: “Құран Меккеде түсті,Қайырда оқылды,Ыстанбұлда жазылды”-деген нақыл сөз таралып кетті.

3. Аятберқанар – Аяттардың иөзінен пайда болған қасиет

Мусхаф «Аятберқанар» қағидасы бойынша бірінші болып – Хафиз Нури Усман құрастырды (1895 ж). Мәтінді ұйымдастырудың бұл тәсілі келесідей: Әр парақтың басталуы аяттың басымен сәйкес келеді, ал әр парақтың соңы аяттың аяқталуымен сәйкес келеді яғни парақтың соңғы аяты ешқашан үзілмейді немесе келесі бетке өткізілмейді. Бәдиуззаман Саид Нұрси Хафиз Нури Усман туралы және осы критери туралы былай деп жазды:

«Құранның әр парағының соңында аяттар аяқталып, жақсы ұйқаспен тамамдалады. Себебі беттің стандартты өлшемі ретінде Аль-Мудаяна (2: 282) деп аталатын ең ұзын аятты ала отырып, «ал-Ихляс» және «әл-Кяусар» сияқты ең қысқа сүрелерді мәтін жолы ретінде бекітсек, онда бұл дана Құранның керемет қасиеті және оның кереметі айқын болады ».

4. Тавафуканың кереметі

Хафиз Нури Осман қайтыс болғаннан кейін шамамен 40 жыл өткен соң (1930-шы жылдардың ортасында) Бәдиуззаман Хафиз Нури Османның стилінде жазылған жеке Құранындағы Аллаһтың есімдері белгілі бір тәртіппен сапта тұрғанын анықтады. Бұл оған барлық парақтарды, сондай-ақ осы парақтарда “Аллаһ сөздері “кездесетін қарап шығуға итермеледі. Бәдиуззаман «Аллаһ» сөздерінің орналасуы көптеген жағдайларда керемет түрде сәйкес келеді деген тұжырым жасады, тек кейбіреулерінің орналасуындағы кішігірім жылжуларды қоспағанда, айқын тевафук болды.

Бәдиуззаман Саид Нұрси : “Хафиз Осман Нури мұны байқамай қалды, өйткені ол бұл жағдайды назарға алмаған. Қасиетті Құранда Алланың 2 мың 806 есімі, Иеміздің 846 сөзі, Құранның 69 есімі асты астына келді. Сонымен қатар, беттегі бір түбірден шыққан сөздер де төменнен төменге келеді. Тевафук-бұл Құранның бірде-бір жазу кітабына ұқсамайтындығының дәлелі, ол бәрінен асып түседі.”

Құранның теңдесі жоқ баяндауында көптеген тевафук түрлері бар. Оның сөздерін безендіруде тевафуктан басқа семантикалық (сөздердің мағыналарымен байланысты) тевафук та бар. Олардың барлығы өте терең және бай. Сөздердің орналасуындағы тавафукаға келетін болсақ, ол үш түрге бөлінеді:

Біріншісібір парақта орналасқан;

Екіншісі қарама-қарсы беттерде;

Үшіншісі бірнеше түрлі беттерден өту арқылы .

5. Қорытынды

Бұл мақалада біз ХІХ ғасырда Хафиз Нури Усман ашқан “аятберқанар” қасиетін қысқаша сипаттадық, ал тевафук – ХХ ғасырда Бадиуззаман Саид Нурси ашқан қасиетті Құранның көрінетін кереметі. Екі олжа да Құран түскеннен кейін көптеген ғасырлар өткен келе ашылды. “Рисалей Нұр” атты жинағында Бәдиуззаман Саид Нұрси Құранның ғажайып ақиқаттарын көптеген ғылыми, логикалық дәлелдерін келтірді. Сонымен қатар, ол “Румузат-и Семания” деп аталатын еңбегінің бір бөлігінде тевафуктың басқа түрлерін түсіндірді және осы мақалада біз олардың біреуі туралы түсінік беруге тырыстық.

/Олар сендерді жаман қинаумен ұстап, ұлдарыңды бауыздап, әйелдеріңді тірі қоятын еді.Бақара, 2: 49/

бұл аят Исраил ұлдарының басына түскен зобалаңды яғни дүниеге келген ұл балаларды сойып, әйел мен қыз балаларды тірі қалдыру оқиғасы жайлы баяндайды. Бұл бір Перғауын заманында болған уақиға. Аят осы арқылы яхуди халқының көптеген мемлекеттерден әр ғасырда жәбір көріп, қырғынға ұшырайтынын және әйелдері мен қыздары азғындыққа салынып, бұзықтыққа зор үлес қосатынын білдіреді.

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ

Яһудилердің жалпы адамдардан да мүшріктерден де тіршілікке (ұзын өмірге) тым құмар екенін көресің./Бақара, 2: 96/

وَتَرٰى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِى اْلاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Олардың көбірегінің күнәда, дұшпандықта және арам жеуде жарысқандарын көресің. Олардың істеген істері неткен жаман./Мәида, 5: 62/

وَيَسْعَوْنَ فِى اْلاَرْضِ فَسَادًا وَاللهُ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Олар жер жүзінде бұзықтыққа тырысады. Алла бұзақыларды жақсы көрмейді./Мәида, 5: 64/

وَقَضَيْنَۤا اِلٰى بَنِۤى اِسْرَۤائِيلَ فِى الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِى اْلاَرْضِ مَرَّتَيْنِ

Алланың несібесінен ішіп, жеңдер де жер жүзінде бұзақылық қылып жүрмеңдер./Бақара, 2: 60/

وَلاَتَعْثَوْا فِى اْلاَرْضِ مُفْسِدِينَ

Кітапта (Тауратта) Исраил ұлдарына: “Әрине жер жүзінде екі рет бұзғыншылық қылып, өте тәкаппарланасыңдар” деп ескерттік./Исра, 17: 4/

Яхудилерге қатысты Құранның осы екі үкімі, әлгі халықтың адамзаттың қоғамдық өмірінде жасаған қиянат, айла-бүліктерін, олардың адамзатқа берер зардабы мол екі ереже-заңдарын қамтып, содан хабар береді. Олардың бірінші ереже-заңдары мынау:

Қоғамдық өмірдің шырқын бұзу, еңбек пен капиталды соғыстырып, кедей-кепшікті байға қарсы айдап салу, еселеп өсім-ақы алу үшін банкілерді аша беру, алдап-арбаумен баю. Аят, осы сұмдықты істейтін сол халық екенін білдірсе, екінші ережелері бойынша олар, мемлекет құруға қолы жетпегендіктен және өздеріне көп зұлымдық жасаған елдерден, үстем келгендерден кек алу үшін қандай да болсын бүлікшіл ұйымдарға араласып, қоғамдағы дүмпу мен барлық төңкерістерге қатысатын тағы да сол халық екенін білдіреді.

Сөздер-439 бет

]]> https://risalekz.com/%d1%8f%d1%85%d1%83%d0%b4%d0%b8%d0%bb%d0%b5%d1%80%d0%b3%d0%b5-%d2%9b%d0%b0%d1%82%d1%8b%d1%81%d1%82%d1%8b-%d2%9b%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d1%8b%d2%a3-%d0%be%d1%81%d1%8b-%d0%b5%d0%ba%d1%96-%d2%af/feed/ 0 https://risalekz.com/%d2%9b%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%bd-%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d0%bc%d0%b7%d0%b0%d1%82%d2%9b%d0%b0-%d1%82%d2%af%d1%81%d0%ba%d0%b5%d0%bd-%d0%be%d0%bb%d0%b0%d0%b9-%d0%b1%d0%be%d0%bb%d1%81%d0%b0-%d0%bd%d0%b5%d0%bb/ https://risalekz.com/%d2%9b%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%bd-%d0%b0%d0%b4%d0%b0%d0%bc%d0%b7%d0%b0%d1%82%d2%9b%d0%b0-%d1%82%d2%af%d1%81%d0%ba%d0%b5%d0%bd-%d0%be%d0%bb%d0%b0%d0%b9-%d0%b1%d0%be%d0%bb%d1%81%d0%b0-%d0%bd%d0%b5%d0%bb/#respond Mon, 30 Sep 2024 13:12:07 +0000 https://risalekz.com/?p=266 Жауап: Өйткені, мәдени жетістіктер мен техника жаңалықтарының
Құраннан алар орны, тиесілі ақысы сол ғана болса керек. Себебі, Құранның
басты міндеті – Рубубиет алаңының кемелдігі мен Иләhи басқару істерінің сын­сипатын түсіндіру және құлшылық алаңының атқарар қызметі мен
хал­ахуалын үйрету. Енді, адамдар ойлап тапқан әлгіндей жаңалықтардың
осы екі алаңнан алар орны жәй бір рәміз, кішкене ғана ишара болмақ.
Өйткені олар, әлгі Рубубиет алаңынан өзіне тиесілі ақы сұраса, оларға өте
шағын, аз үлес қана тиеді.

Мәселен, ұшақ (Сілтеме 1 ) Құранға: “Мен туралы
да айтыңыз! Аяттардың арасынан орын беріңіз!” десе, әлгі Рубубиет
алаңынының ұшақтары, Ай, Жер, планеталар, Құранның атынан оған
былай дер еді: “Бізден қаншалықты кішкентай болсаң, саған соншалықты
орын тиеді“.
Егер, сүңгуір қайықтар Құран аяттарының қасынан орын сұраса, әлгі
алаңның тахт­ел бахрлары яғни әуе мұхиты мен одан да ұсақ эcир дейтін
теңіздің кемелері: Жер, Жұлдыздар, қысқасы аспан денелері оған былай дер
еді: “Біздің жанымызда алар орның көрінбейтін дәрежеде кішкентай“.
Егер, электрдің өте жарық үлкен лампалары сөз алып, аят қатарына
енгісі келсе, әлгі алаңның электр лампалары болып табылатын жай мен
найзағайлар және аспанды безендіріп тұрған жұлдыздар былай дер
еді: “Біздің қасымызда жарығың қанша болса сонша сен туралы
айтылады“.
Егер ғылым жетістіктері, өнер туындылары аяттардан өздеріне тиесілі
ақыларын сұрап, мақам талап етсе, онда бір түйір шыбын оларға былай
дер еді: “Үндерің шықпасын! Менің қанатым құрлы ақыларың жоқ. Неге
десеңдер, сендер аз ғана қалау­ерікпен табылған күрделі шеберлік пен
өнер құрал­жабдықтарың жаппай жиналса менің бойымдағы күрделі
шеберлікпен, нәзік сезім мүшелерімдей ғажап болмасы анық.

Мына аят ауыздарыңа қақпақ болады:اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِاجْتَمَعُوا لَهُ

Сендердің Алладан өзге табынғандарың, барлығы жиылса да әсте бір шыбын жарата алмайды. Сондай-ақ егер шыбын олардың бір нәрсесін алып қашса, одан оны құтқара алмайды./Хаж, 22: 73/

Егер, ол керемет өркениет құлшылық алаңына еніп ол жерден ақы сұраса
мұндай жауап алар еді: Сендердің бізге қатыстарың шамалы. Сондықтан
арамызға кірулерің қиын болар. Себебі, біздің бағдарламамыз мынау:
Дүние бір қонақ жай. Адам болса, ол жерде азғана ғұмыр кешетін, атқарар
міндеті басынан асатын қонақ. Қысқа өмірде мәңгі өмірге қажетті амал
жасап, сауап жинауға міндетті. Өте маңызды да аса қажетті игі амалдар
сарапқа түседі. Алайда сендер, көбіне мына баянсыз дүниені тұрақты
мекен етіп, іс­әрекеттеріңде бейқамдық, дүниеге құмарлық байқалады.
Олай болса, ақиқатқа жетуге және ақыретті ойлауға негізделген құлшылық алаңынан алар үлестерің тым аз. Дегенмен, сауабы мол құлшылық бо­
лып табылатын Алллаhтың құлдарына пайдалы болу, халықтың аман­
есендігін, тыныштығын сақтау, әлеуметін жақсартуға үлес қосу секілді
қызметімен еңбегі сіңген, бірақ саны аз, қадірлі өнерпаздар мен иманды
ғалымдар араларыңда болса, ондай зиялы, зерек жандарға жоғарыда
аталған Құран ишарасы мен рәмзі оларды еңбекке ынталандыруға, өнерін
бағалауға толық жеткілікті.

Сілтеме :Осы маңызды да салмақты мәселені жазып отырғанда еріксіз түрде қаламым жазу тәсілін өзгертіп, жеңілдетіп қалжың араластырып жіберді. Мен де тиіспедім. Жазу тәсілі мәселенің маңыздылығына зияны тимес деп ойлаймын.

rebrand.ly/sozder

Сөздер-287 бет

/20-cөз/

Мысалға, Күн туралы “Күн – айналып тұрған шырақ” дейдi. Бұл
жерде, Күннің өзі туралы, оның жаратылысы жайында баяндап тұрған жоқ.
Керісінше оның белгiлi бiр жүйенiң орталығы әрі тәртіптің өзегі екендігі
айтылады. Ал, тәртіп пен жүйе болса, оны құрушы, жаратушы бір Аллаhты
тануға мүмкіндік беретін айна тәріздес. Иә, وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِراَجاً дейді, яғни
“Күн айналады” дейді. Бұл “айналады” сөзi арқылы қыс пен жаздың, түн
мен күннiң алмасуындағы керемет құдіреттің басқару жүйесiн еске салып,
Жаратушы Жаббардың ұлылығын түсiндiредi. Ендеше, мына “айналады”
сөзінің ақиқаты қалай болғанда да, айтылғалы отырған және мына көз
алдымыздағы керемет жүйе мен тәртіпке еш керағарлығы жоқ.

Тағы да: وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا дейдi. Мұндағы “сирадж” сөзi арқылы
мына әлемдi сарай секілді суреттейдi. Iшiндегi нәрселер, адамдар мен басқа
да тiршiлiк иелерiнің игілігіне жасалған әсем бұйымдар, қажеті заттар,
тағамдар екенін, Күннің өзі бағынышты шырақ, жылу көзі екендiгiн еске
түсiре отырып, мейiрiмін төгіп тұрған шынайы сыйлық берушi Жаратқан
Иемізді таныстырады. Ал, ендi тілі мен жағына сүйенген пәлсапа не дейдi?
Соны тыңдайық: “Күн – лаулап тұрған алып от. Өзiнен бөлiнiп шыққан
ғаламшарларды айналасында ұстап, айналдырып тұрады. Үлкендiгi
мұндай, құрамы осындай…” дейдi. Адамзат рухына қатты үрей мен
қорқыныш ұялатып, бос таңғалдырғаннан басқа еш нәрсе бермейдi. Рухқа
кемелдік бермейді. Құранға жетпейді. Сырты сұлу, ішi бос, жылтыраған пәлсапаның құны Қасиетті Келамның қасында қанша дейсің?! Пәлсәпәнiң
сұлу сыртына алданып, Құранның мұғжизалы баянын менсінбей,
әдепсіздік жасама!

Ескерту: Арабша Рисалей­Нұрда Он төртiншi тамшының алты бөлiмi,
оның iшiнде төртiншi бөлiмiнiң алты тұжырымы Құран Хакимнiң
қырық түрлi мұғ жизаларының он бесiн баяндайды. Сол жерде толық
айтылғандықтан қазiр қыс қаша баяндалды. Қаласаң соны оқы! Мүғжизалар
қазынасын табасың.

Сөздер-263бет

rebrand.ly/mucizati-kuraniye

Өткен шақпен қатысты ғайби ақпараты. Иә, Хаким Құран үмми, оқу­жазу білмейтін бір Кісінің тілімен сонау Адам (ғ.с) заманынан бері өзі түскен ғасырға дейінгі маңызды тарихи оқиғаларды, әнбиялардың өмірін, олардың бастан кешкен уақиғаларын тұтас әрі шынайы түрде керемет баяндаған. Мұнысын киелі кітаптар Тәурат, Інжіл растап бекітеді. Көктен түскен кітаптардың бір ауыздан мойындаған мәселелерін үйлестіріп, растайды да, ал қарама­қайшы жерлерін жөндеп, тегістеп, болған оқиғаларды дәлме­дәл, нақты суреттейді.

Демек, Құран­ның өткір назары әлгі көктен түскен аспани кітаптардың бәрінен жоғары тұр. Ол өткен шақтың белестерін толық көріп тұрған болуы керек, сонда
ғана әлгіндей ортақ мәселелерін растап бекітеді, ал даулы мәселелердің
анық­қанығын айтып төрелік етеді.

Дегенмен, Құрандағы оқиғалар мен өткен тарих белестері жайлы ақпарат ақылмен атқарылатын іс емес. Оларды ақылмен біліп, хабар беру мүмкін емес. Ол, аспани хабар, ол нақыл яғни біреуден келген, жеткізілген хабар. Ал, біреуден нақыл етіп, жеткізу үшін көргендей оқи алатын, жазу білетін болуы керек. Бірақ оқу­жазу білмейтіні, ешбір әріп танымайтыны әрі аманатқа өте сенімді, үмми кісі екені достары түгіл дұшпандары тарапынан расталған бір кісіге түсті емес пе?!

Һәм, әлгі өткен тарихи жағдайларды нақты түрде суреттеген кезде
олардың бәрін баяндайды. Өйткені ұзаққа созылған бір оқиғаның өзегін
алып, қысқа­нұсқа тұжырым жасайды. Өз мақсатына оны кіріспе, сөзіне
арқау етеді. Демек, Құрандағы тұжырымдар мен өзектерге қарап мұны
баяндап отырған, өткен шақты егжей­тегжейлі, толық көріп отырған біреу
екеніне шек жоқ. Себебі, біреудің ғылым яки өнер саласында білікті екені
оның тұжырымды сөзінен, шебер қимылынан байқалады. Сол секілді
Құрандағы оқиғалардың түйіні, қорытындылары бізге мынаны көрсетеді:
Бұларды айтып отырған барлық оқиғаларды толық қамтып, көріп тұрған
(егер айтуға рұқсат болса) өте шебер, білікті біреу.

Сөздер-443

rebrand.ly/mucizati-kuraniye

Зерттеуші ғалымдардың айтуынша, әрі Зұлқарнайын деп аталуына
қарағанда Иемен патшаларынан «Зүл-иезен» секілді «зү» сөзімен басталған
атау-есімдерге байланысты бұл Зұлқарнайын, Ескендір Руми емес яғни
Македониялық Ескендір емес. Бұл Иемен патшаларының бірі. Ол Хазіреті
Ибраһим заманында өмір сүрген, Хазіреті Хызырдан дәріс алған. Ал,
Ескендір Руми болса, шамамен милади жыл санаудан үш жүз жыл бұрын
болған, Аристотельден дәріс алған. Адамдар жазған тарих нақты түрде
үш мың жылдық оқиғаларды ғана қамти алады. Мұндай қысқа тарихпен
Хазіреті Ибраһимнің заманынан бұрыңғы дәуірді шолып, нақты хабар беру
қиын. Қазіргі тарих я, ойдан шығарылған, я, болмаса болған оқиғаларды
жоққа шығарып, я болмаса шала-шарпы қысқа қайырады. Бұл Иемендік
Зұлқарнайын тәпсірлерде бұрыннан бері Ескендір атымен әйгілі болуының
себебі; я, сол Зұлқарнайынның бір аты Ескендір болса керек, сөйтіп Ұлы
Ескендір және Ескі Ескендір осы. Немесе Құранда айтылған шағын оқиғалар
жалпыға ортақ әрдайым қайталанатын оқиғалардың ұшы болатындықтан.

Зұлқарнайын атанған Үлкен Ескендірдің пайғамбарлыққа ұқсайтын
бастамасымен залым және зұлымдыққа душар қауымдардың ортасына
тосқауыл болатын, жауыздыққа жол бермейтін атақты Қытай қорғанындай
қорғандар салынғаны сияқты, Ескендір Руми тәрізді жиһангер патшалар
дүнияуи тұрғыдан, ал адамзаттың рухани патшалары болған кейбір
пайғамбарлар мен құтыптар да рухани тәрбиелеу тұрғысынан сол Үлкен Ескендірдің соңынан еріп, оны үлгі тұтып, зұлымдыққа ұшыраған
халықтарды залымдардан құтқарудың шарасы ретінде таулардың арасын
қорғандармен жалғаған. * Тау басына қамалдар тұрғызған. Өздерінің
күш-қуатымен не болмаса ұйымдастырып үйрету арқылы бекіністер
салған. Содан кейін қалалардың айналасын қамалмен қоршайтын болған.
Зеңбіректер мен жүзетін қамалдар іспетті кемелер жасаған.

Жер бетіндегі көптеген елдерге шабуыл жасаған жаугер тайпалар болғандықтан Гималайдың мұз басқан жоталарынан бастап, шығыс пен батысты түгел қамтып қаптап келген кезде, үнді мен қытайдың тыныш жатқан елін олардан қорғау үшін Гималай жоталарына жақын бір жердегі екі тау арасына ұзын қорған тұрғызылған. Сол биік қорған олардың ары өтуіне қалай бөгет болса, Қапқаз жоталарының Дербент аңғарына тағы да сондай шабуылшы татар қауымдарынан қорғану үшін Зұлқарнайынның үлгісі бойынша бұрынғы Иран патшалары тағы
да сондай бір биік қорған салған. Міне, мұндай қорған бөгеттердің саны
көп. Құран Хаким бүкіл адамзатқа сөйлеп тұрғандықтан сырт көзге белгілі
бір жеке оқиғаны айта отырып, сол оқиғаны бәріне үлгі етіп жалпылай
баяндайды.

Сондай-ақ Құран Хаким өзінің баяндау ерекшелігіне сай бір оқиғадан
тағы бір ұзақ оқиғаға үнемі ауысып отырады. Ал, бұл ерекшелікті білмейтін
адам, әлгі оқиғаларды бір уақытта болғандай қабылдауы мүмкін.
Мысалы, әлгі қорғандардың құлауынан Қияметтің басталуын Құран
Хакимнің хабарлауы уақыт жағынан шолақтығынан емес, мәселелердің
бір-біріне жақындығынан, яғни бұл қорғандар қалай құласа, дүние де солай
қирайды деген мағына айтылуда. Сонымен қатар, аса берік Иләһи қорғандар
болып саналатын таулар дүниенің қирауымен бірге қалай күлпарша болса,
бұл берік салынған қорғандар да сол кезде жер мен жексен болады. Иә,
Зұлқарнайын қорғанының бір үлгісі болған Қытай қорғаны мыңдаған
жылдан бері әлі тұр. Бұл да адамның қолымен жер жүзі парағына жазылған
берік, мәнді көне тарихтан белгі.

Лемалар-109

Бірінші Тұжырым: «Аллаһ» сөзі Құранда екі мың сегіз жүз алты рет айтылған. Бисмиллаһтағылармен қоса алғанда, «Рахман» сөзі жүз елу тоғыз рет, «Рахим» сөзі екі жүз жиырма, «Ғафур» сөзі алпыс бір, «Раб» сөзі сегіз жүз қырық алты, «Хаким» сөзі сексен алты, «Алим» сөзі жүз жиырма алты,«Қадир» сөзі отыз бір, «Лә Илаһа Илла һу» жиырма алты рет айтылған.

[Сілтеме: Құрандағы аяттардың жалпы саны алты мың алты жүз алпыс алты
болуы және мына сексен тоғызыншы бетте айтылған Әсмаи Хүснаның саны
алты санымен байланысты болуы маңызды бір сырға ишарат етеді].

«Аллаһ» сөзінің санында көп сырлар мен түйіндер бар. Мәселен, «Аллаһ»
және «Раб» тан кейін ең көп айтылған «Рахман», «Рахим», «Ғафур» және
«Хаким» сөздерімен бірге«Аллаһ» сөзі Құран аяттарының жартысына тең.
«Аллаһ» сөзінің орнына қолданылған «Раб» сөзімен бірге тағы да жартысы
болады. «Раб» сөзі сегіз жүз қырық алты рет айтылған, бірақ анықтап қараса,
бес жүзден астамы «Аллаһ» сөзінің орнына айтылған, ал екі жүзден астамы
олай емес.
«Аллаһ», «Рахман», «Рахим», «Алим» және «Лә иллаһа Илла Һу» дегі
«һу» санымен бірге тағы да Құран аяттарының жартысына тең болады.
Тоғыз айырмашылық, бар «Жәлал» сөзінің барлығында да көптеген сырлар
бар. Әзірге осы жетер.

Екінші тұжырым: Сүрелер тұрғысында. Мұнда да көптеген сырлар
бар. Арнайы жүйе мен арнайы түрде осылай болуын қалап сәйкестірілгені
көрініп тұр. Бақара сүресіндегі аяттардың саны мен «Аллаһ» сөзінің саны
бірдей. Төрт айырмашылық бар. «Аллаһ» сөзінің орнында төрт рет «һу» сөзі
айтылады. Мәселен, «лә иллаһа илла һу» дағы «һу» секілді. Сонда толық
сәйкеседі. Әл Имранда да аяттардың саны мен «Аллаһ» сөзінің саны тең
келеді. Тек, «Аллаһ» сөзі екі жүз тоғыз, аят екі жүз. Айырмашылық тоғыз.
Мұндай сөз көркемдігінде және шешендік өнерде азғантай айырмашылықтар
зиян бемейді. Шағын сәйкестіктер жеткілікті болады. Ниса, Маида, Әнғам
сүрелерінің жиынтығындағы аяттардың саны, ондағы «Аллаһ» сөзінің
санына сәйкес келеді. Аяттардың саны төрт жүз алпыс төрт, «Аллаһ» сөзінің
саны төрт жүз алпыс бір. Бисмиллаһтағы «Аллаһ» сөзімен бірге толық сәйкес
келеді.

Мәселен, бастағы бес сүредегі «Аллаһ» сөзінің саны Ағраф, Әнфал,
Тәубе, Юнүс, Һуд сүрелеріндегі «Аллаһ» сөзінің санынан екі есе келеді.
Демек, бұл соңғы бесеу, әуелгі бесеудің жартысы. Одан кейінгі Юсүф, Рағд,
Ибраһим, Хижр, Нахл сүрелеріндегі «Аллаһ» сөзінің саны, сол жартының
жартысы, одан кейінгі Исра, Кәһф, Мәриям, Таха, Әнбия, Хаж сүрелері әлгі
жартының жартысы, одан кейін де бес-бестен өлшеммен кете береді. Кейбір
аздаған артықшылықтар бар. Бұл деңгейдегі сөз өнеріне зиян бермейді.

Мәселен, бір бөлігі жүз жиырма бір, бір бөлігі жүз жиырма бес, бір бөлігі
жүз елу төрт, бір бөлігі жүз елу тоғыз. Зуһруф сүресінен басталған бес
сүре, сол жарты, жартының жартысының жартысы болады. Нәжм сүресінен
басталатын бесеуі әлгі жартының, жартысының, жартысының, жартысының жартысы. Аздаған айырмашылықтар зиян бермейді. Олардан кейінгі бестерде
тек үш үштен «Аллаһ» сөзі бар. Сонымен бұл жағдай (Сілтеме 25 ) мынаны
көрсетеді: «Аллаһ» сөзінің санында кездейсоқтық жоқ, бұл сандар хикмет
пен тәртіп бойынша шығып отыр.

Аллаһ сөзінің үшінші Түйіні: Беттердегі сәйкестіктерге байланысты.
Бір беттегі «Аллаһ» сөзінің саны, сол беттің оң жағына және орта бетіне,
кейде солдағы беттің арғы бетіне сәйкес шығатын. Мен өзімдегі Құран
нұсқасынан бұл сәйкестікті тексердім. Көбіне өте әдемі өлшеммен берілген
сәйкестік көрдім. Өзімдегі нұсқаға ишараттар да қойдым. Көп ретте тең
келеді. Кейде жарты лай, кейде үштен бірге тең келеді. Хикметпен тәртіпті
сездіретін бір жағдай бар.

Төртінші Түйін: Бір беттегі сәйкестіктер. Бауырларыммен бірге үш, төрт
бөлек-бөлек нұсқаларды салыстырдық. Барлығында сәйкестік барына көзіміз
жетті. Тек, баспахана көшірмешілері басқа мақсаттарды көздегендіктен,
біршама сәйкестік тәртібі бұзылған екен. Аздаған тәртіпке келтірілсе, бүкіл
Құранда екі мың сегіз жүз алты «Аллаһ» сөзінің санынша сәйкестіктер
көрінетін болады. Мұнда бір мұғжизалық сәуле жарқырауда. Өйткені,
адамзаттың миы мұндай ауқымды қамти алмайды. Ал кездейсоқтықтың қолы,
бұл мағыналы, хикметті жағдайға жете алмайды.
Төртінші Түйінді біршама аша түсу үшін, жаңа бір Мұсхаф жаздырудамыз,
Ол мұсхаф, ең көп сәйкестіктердің бетін, жолдарын дәл сол күйінде
сақтауымен қоса, хаткерлердің мән бермеулері кесірінен тәртібі бұзылған
тұстарды тәртіпке келтіріп, иншаллаһ сәйкестіктің шынайы жүйесін,
көрсететін болады.

Сілтеме25. Осы бес бестен бөлуде бір сыр ашылған еді. Ешқайсымыздың
хабарымыз жоқ, сол жердегі алты сүре тіркелмепті. Ықтиярымыздан тыс
алтыншысы кіргеніне шүбәміз қалмады, осылайша бұл жартылардың маңызды сыры жоғалмады.

Мектубат-396 бет

Сондай зұлымдық істегендерге бейім сыңай байқатпаңдар. Онда сендерге тозақ кездеседі. /Һуд,11;113/

/Бұл алтыншы бөлім адам және жын шайтандарының «Алты
айласын» ИншаАллаһ іске асырмай тастайды және шабуылға шығар
жолдарының алтауына тосқауыл қояды./

Адам шайтаны жын шайтанынан сабақ алып, Құран
жолында жүрген жанкешті қызметшілерді атаққұмарлық сезімі арқылы алдап,
осынау киелі қызметтен, қасиетті де ұлы күрестен (жихадтан) бас тартқызғысы
келеді. Адамдардың көпшілігінде «Хуббы жаһ» деп аталатын атаққұмарлық,
мақтаншақтық, даңқ деп аталатын жұрт алдында көзге түсу, елдің назарын
өзіне бұру, беделді болу, мансапқа жету деген арман бүкіл пенденің басында
азды-көпті бар. Тіпті сол арман оның бойындағы сол сезімді, атақ-даңқ
жолында өмірін де қиып жіберердей етіп қоздырады. Ақыретін ойлайтын
жандарға бұл сезім өте қауіпті. Әһлі дүние үшін де алмағайып жағдай. Жаман
мінездер де осыдан бастау алады. Адамның ең осал тұсы да осы. Яғни, бір
адамды өзіне тарту үшін оның сол сезімдерін қоздыру арқылы жығып кетеді.
Бауырларымның осы осал жағын діннен безген оңбағандар пайдаланып кете
ме деп қорқамын. Осы ой мені көп мазалайды. Шын дос бола алмаған кейбір
бейшара достарымды өздеріне осылай тартып кетті. Оларды рухани жақтан
қауіпті жағдайда қалдырды. (Сілтеме 26 ).

Ей, бауырларым! Құран қызметіндегі достарым! Осы атаққұмарлықты
қару етуші зымиян Әһлі дүнияның тыңшыларына және адасушы дінсіздердің
үгітшілеріне және шайтанның шәкірттеріне былай деңдер:

Бәрінен бұрын Аллаһтың ризашылығы, Оның Рахмани ілтипаты, қабыл алуы өте жоғарғы мәртебе. Оның жанында адамдар арасында мәртебелі болу, олардың сый-
сыяпаты зәрредей ғана нәрсе. Егер Аллаһтың мейірімі түссе сол жетеді. Ал,
адамдардың құрметі Аллаһтың мейірімінің көрінісі, соның сәулесі болуы
жағымен жақсы. Әйтпесе қызығатын нәрсе емес. Өйткені, ол қабір аузына дейін
ғана, бес тиындық құны жоқ. Егер бұл «Хуббы жах» сезімі ауыздықталмаса,
тоқтатыла алмаса, оның бағытын басқа жаққа бұру керек. Ол былай: ақыреттік
сауап үшін, халықтың қайыр дұғасын алу ниетімен және жасалған қызмет
жағымды әсер етуі үшін, төмендегі мысалға сәйкес бұл сезімнің болымды
жағы болуы мүмкін.

Мысалға: Аясофия мешітінің іші игі жақсылар мен
кәміл де аяулы жандарға толы. Босағада, аула ішінде бірен-саран тентек
балалар мен арсыз қаңғыбастар, терезеден сығалап мешіттің айналасында
жүрген сауыққұмар шетелдіктер бар. Сол кезде бір адам мешіттің ішіне кіріп,
жамағаттың ортасында, тамаша дауысымен құлаққа жағымды түрде Құран
оқыса, мыңдаған мұсылмандардың, игі жақсылардың назары соған ауып,
қошеметке бөленеді. Көпшіліктің дұғасы арқылы сауап алады. Тек, әлгі тентек
балаларға, қаңғыбас, Құдайдан безген арсыздарға, кейбір шетелдіктерге
ұнамай қалады. Егер, әлгі мешітке, сол тамаша жамағатқа басқа бір адам
келіп әдепсіз түрде, нәпсіні қоздыратын өлең айтып, бақырып шақырса,
секіріп билесе, әлгі тентек балаларды күлдіреді. Ұятсыз қаңғыбастардың
нәпсісін қоздырғандықтан оларға ұнайды. Мұсылмандардың кемшіліктерін
көруден ләззат алатын шетелдіктердің мысқылдап күлуіне себеп болады.
Бірақ, бүкіл игі жақсылар жамағаты оған жиіркенішпен қарайды. Олардың
көзіне ең төменгі дәрежедегі азғын кейпінде көрінеді. Міне, осы мысалдағы
сияқты Ислам әлемі мен Азия үлкен бір мешіт. Мұндағы имандылар мен
тура жолдағылар әлгі мешіттің абыройлы жамағаты. Әлгі тентек балалар
болса, баланың ақылындай ақылы жоқ ақымақтар. Қаңғыбас арсыздар болса,
батысқа еліктегіш, тексіз, дінсіз тобыр. Сырттан қызықтаушы шетелдіктер
болса, шетелдіктердің пікірін таратушы журналистер. Әрбір мұсылманның,
әсіресе абыройлы да кәміл жандардың осы мешітте дәрежелеріне қарай орны
болады, өзіне назар аудартып, көрініп тұрады.

Егер Ислам дінінің негізгі сыры болған ықылас пен Аллаһ ризасы үшін
Құран Хакім жеткізген үкімдер мен киелі ақиқаттарға сай іс-әрекет жасалса,
өзінің хал жағдайымен (хал тілімен) Құран аяттарын оқыса, әрбір мұсылман
айтатын اَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ /Аллаһым ерке пен қатын бүкіл момындарға мағфирет ет/ дұғасына ортақтасып, барлығымен бауыр болып, байланыста жүреді.

Тек, зиянкес жәндіктер секілді кейбір адасқандар мен баланың
ақылындай ақылы жоқ ақымақтардың алдында қадірі болмайды. Егер әлгі
адам даңқты ата-бабасы мен мақтан тұтар тарихын, рухани жақтан арқа сүйер
сахабалардың ұлы да нұрлы даңғылын тастап, әуестікке, мақтаншақтыққа,
екі жүзділікке салынып, бидғат істерге бой алдырса, бүкіл ақиқатшылдар мен
имандылардың назарында ең төменгі деңгейге құлдырап кетеді.

اِتَّقُوا فِرَاسَةَ الْمُؤْمِنِ فَاِنَّهُ يَنْظُرُ بِنُورِ اللهِ /Момынның парасатты назарынан сақ болындар,себебі ол Аллаһтың нұрымен қарайды/

сырына орай иманды жан қанша қарапайым, сауатсыз болса да, ақылы жетпей жатса да, ондай мақтаншақ адамды көрсе жүрегі тіксінеді, салқын қарайды, рухани түрде жиіркенеді.
Міне, атағын шығаруға, даңққа бөленуге жаны құмар адам (екінші адам)
сансыз жамағаттың назарында әсфәл-і сафилинге, яғни төменгілердің ең
төменгі деңгейіне түседі. Түкке тұрғысыз, сайқымазақ, алаяқ қаңғыбастардың
алдында уақытша, сасық бір орынға ие болады.

اَلْاَخِلاَّۤءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ اِلاَّ الْمُتَّقِينَ /Сол күні тақуалардан басқа достар, бір-біріне дұшпан болады. (43;67)сырына орай
дүниеде зиян шегеді. Берзақта азап тартады. Ақыретте дұшпан, өтірікші
кейбір достар табады.

Бірінші жағдайдағы адам, егер «Хуббы жахты»
жүрегінен аластатпаса, бірақ ықылас пен Аллаһтың ризалығын негізге ала
отырып, атақ даңқын шығаруды мақсат тұтпау шартымен, бір жағынан
алғанда болымды, рухани дәреже, тамаша мәртебеге қол жеткізіп,
атаққұмарлық сезімін толық қанағаттандыра алады. Бұл адам азғантай ғана
құнсыз бір нәрсені жоғалтқанымен оның орнына көптеген құнды нәрсе
табады. Бәлкім, бірнеше улы жылан оған жоламай кетер, есесіне көптеген
жақсы жаратылыстар оның жанынан табылады, солармен дос болады. Тағы
да айтсақ, жабайы улы аралар одан теріс айналса, мейірім шәрбатын жинап
беруші берекелі бал аралары соған үймелейтін болады. Солардың қолынан
бал жегендей тамаша достар табады. Өз дұғалары арқылы кәусар бұлақтың
берекелі суын әрбір мұсылманға ішкізеді. Амал дәптеріне сауап жазылады.
Бір кездері, дүниенің жоғары лауазымына шығып алған кішкентай бір
адам даңқын шығару жолында үлкен күнә жасап Ислам әлемінің алдында
масқара болған кезінде, оған жоғарыдағы мысалды айтып, соққы берген
едім. Қатты шайқалды, бірақ даңқ құмарлықтан құтыла алмағандықтан, ол
ескертуіме ояна қоймады.

Сілтеме. Ол бишаралар «Жүрегіміз Ұстазбен бірге» деген оймен өздеріне
қауіп төніп тұрғанын байқамайды. Ал, дінсіздік ұғымына күш қосатын солардың
үгіттеріне еріп, өзі білмесе де, тыңшылық құралына айналып кету қаупі төніп
тұрған адамның «Жүрегім таза, Ұстазымның ұстанымдарын құптаймын» деуі
мынадай бір мысалға ұқсайды. Біреу намаз оқып тұрғанда, жел жіберіп қояды.
Дәреті бұзылады. Оған «Намазың бұзылды» деген кезде, ол «Намазым неге
бұзылады екен, жүрегім таза ғой» деген екен.

Осы тұрғыдан алғанда, уақытқа, мекенге тәуелді, мамандығы
мен ой-өріс шеңбері тар, бір ғана кісінің, өресі мен қабілетінен туған
бір тәпсір, Ұлы Құранның толық тәпсірі бола алмайды. Өйткені
Құран үндеу салып тұрған халықтар мен адамдардың моралдық-
материялдық жағдайларына, олар біліп тұрған ғылымдарға бір
адамның маман болып, меңгеріп кетуі мүмкін емес. Сондықтан бәрін
қамтитын тәпсір жаза алмайды. Бұған қоса бір адамның мамандануы,
ұстанымы, өзіндік көз қарасы болады. Сондықтан Құрани
ақиқаттарды дөп басып, бейтарап тәпсір жаза алмайды. Сонымен
қатар бір адамның ой-пікірінен шыққан бір мәселе, оның өзіне ғана
тән қалпында қала береді. Бұл айтқандарымды сен де қабылдайсың
дей алмайды. Көпшілік өзі мойындаса, қабыл етсе оның жөні басқа.
Олай болса, Құранның өте терең мағыналарын және тәпсірлерде
шашыраңқы айтылатын игіліктерін және уақыттың тәжірибесі
мен ғылыми жаңалықтардың нәтижесінде белігілі болып жатқан
ақиқаттарын аша түсетін, әр қайсысы бір-бір ғылымның майталман
маманына айналған зерттеуші ғалымдардан тұратын үлкен топтың
бақылауы мен жетекшілігінде үлкен тәпсір жазылуы тиіс.

Заңдылықтардың жүйелілігі бір адамның ғана ой-пікірімен ғана
емес, жоғарғы дәрежелі мамандардан құрылған топтың зерттеуінен
өтуі тиіс. Көпшілікке сенім туғызатын, халық алдында бұл істі
мойнына алтын топ құрылғанда ғана үметтің сенімі мығым болады.
Құран тәпсірін жазатын адам аса білімді, дана, Иманы кәміл,
әулиелік кемелділікке жеткен болуы керек. Ал бүгінгі таңда мұндай
шарттар жоғарғы деңгейлі, бір-біріне көмектесіп ой біріктіріп, рухани
демеу болып, тәуелсіз ойлай алатын ықыласты топтың рухани
тұлғасында ғана болады. Осындай рухани топ Құранға тәпсір жаза
алады. Өйткені «Жалқыда жоқ нәрсе, жалпыда болады» қағидасына
орай, бір адамның бойынан табылмайтын мұндай шарттар, арнайы
топтан табылады. Осындай бір топтың құрылуын асыға күтіп
жүргенде, алдын ала сезуге жататын бір сезіммен, елімізді тас-
талқан ететін сұмдық зілзаланың алдында тұрғанымызды ойладым.
«Бір іс толығымен қолыңнан келмесе, ол істі мүлдем
тастай салуға болмайды» деген қағидаға орай, шамамның аздығы мен кемшіліктерім бола тұрса да Құранның кейбір ақиқаттары мен
сөйлемдеріндегі мұғжизалы ишараларды жалғыз да болсам жаза
бастадым.

/Өмір тарихы,101-бет/

/19-мектуб,809-бет/