Жауап: Иә, жансыздар міндетін өз пайдасы үшін атқармайды, өздерінде
жарқырай көрінетін Иләһи есімдердің атынан, солардың әдемілігі, әсемдігі,
реттілігі секілді кемел көріністерінің шағылысы үшін қызмет етеді.
Осындай табиғи қызметі үшін бүкіл Нұрлы есімдердің бір үлгісі, айнасы
секілді күйге бөленетіндіктен нұрланады, кемелденеді. Мысалы, бір тамшы
су яки бір түйір әйнек негізінде сәулесіз болса да, Күнге бет бұрған сәтте
әлгілер Күннің бір кішкентай тағы секілді болып, сәуле шашып құлпырып
кетпей ме? Міне, дәл осы мысалдағыдай зәрре бөлшектер мен айналадағы
жаратылыс Жамал әрі Камал Зат-ы Зүлжәлалдың көркем есімдеріне
қызмет жасау арқылы әлгі өте қарапайым тамшы мен әйнек сынығының
жарқырағаны іспетті әрнәрсе өте жоғарғы дәрежеге жетеді. Онсыз да өз
міндеттерінде соншама нұрлы биікке көтеріліп жатса, ләззат алу мүмкін
болса яғни басқалардың өмірінен үлес алып жатса, өте күшті ләззат ала
отырып өз міндеттерін атқаруда деуге болады.

Міндет атқарған кезде ләззаттың болатындығына ең анық дәлел,
сен өз ағза-мүшең мен сезімдеріңнің қызметтеріне назар салып қара!
Әрқайсысының өз болмысын және тіршілігін жалғастыру үшін жасаған
қызметтерінде жеке-жеке өзіндік ләззаттары бар. Атқарған қызметі
олардың рахаттануы болып саналады. Ал өз қызметін тоқтату ол ағзаға азап береді. Міндет атқарудың ләззат екендігінің тағы бір ашық дәлелі
ретінде қораздың яки балапан ерткен тауықтардың жанкешті іс әрекетінен
байқаймыз. Тапқан жемдерін өздері аш болса да жемей балапандарын
шақырады. Олай болса, міндет атқаруда жеп тоюдан да артық бір ләззат
болғаны. Әлгі тауықтар осы ләззат үшін балапандарын қорғап иттің аузына
түсуден тайынбайды, өзі аш жүрсе де балапандарына жем іздеумен болады.

Демек, міндет атқарудың соншама ләззатты екендігі оның аштықтан да, өлім
қасіретінен де артық екендігін көзге анық көрсетіп тұр. Ал, хайуандардың
енелері, төлдері үлкейгенше осы қызметін ләззатпен атқарады да үлкейген
соң ол қызметін доғарады яғни одан алатын ләззаты тоқтайды. Бірақ,
адамдардың аналарында мұндай ләззатты міндет ұзақ жалғаса береді.
Өйткені, адамдардың әлсіз жаратылысы баласына деген қамқорлықты ұзақ
қажет ететіндей бір ерекшелігі бар. Ал, барлық хайуандардың бақташылық
жасаушы аталықтары және әлгі тауықтар секілді аналықтарына анықтап
қарасаң ешқашан өздері үшін міндет атқарып жүрген жоқ. Өйткені қызмет
үшін, қажет болса, өмірлерін де пида етуге даяр. Олай болса, оларда сол
міндетті атқарту үшін міндет етілген бір міндет бар. Сол міндеттің ішінде
өзінің рахымымен ләззатты жаратып қойған Муним-і Кәрімнің, Фатыр-ы
Зүлжалалдың атымен қызмет атқаруда.

Дәл сол қызмет арқылы ақы берілетіндігінің бір дәлелі мынау: Өсімдіктер
мен ағаштарға қарап тұрсаң, соншама бір ләззатпен Фатыр-ы Зүлжәлалдың
бұйрықтарын орындап жатқанын көресің. Өйткені, өсімдіктердің
айналасына тарататын хош иісі, қарағандардың көз жауын алатын әдемі түр-
түсі, жемісі мен тұқымы үшін сабақтары қурап түскенше өсетіні, олардың
да Иләһи бір хикметпен ләззат алатындығынан хабар береді. Өз болмысын
сол ләззат жолына пида етіп ең соңында қурап, шіріп құлайды.
Бұтақтарында сүт қапшықтарын көтеріп тұратын какос ағашы мен
соншама дәмді жеміске толы інжір деген ағаштар өз хал тілдерімен Иләһи
рахмет қазынасынан ең дәмді сүт пен тәтті шырынды сұрап алып адамдарға
береді де, өздері батпақты суға қанағат етеді. Анар ағашы да сондай дәмді
шырынын адамдарға беріп, өзі лай су ішкенін қанағат етеді.

Тіпті, дәнектердің сабақ жайып өсуінің өзінен ерекше құштарлықты
байқауға болады. Қап-қараңғы топырақ астына қамалған дәнек кеңістікке,
жер бетіне шығуға соншама ұмтылады. Олай болса, мұнда бір міндеттілік,
ерекше ләззат бар. Міне, «Сүннетуллаһ» деп аталған жаратылыстағы осы
ғажайып көріністен мынаны ұғамыз: Іс әрекетсіз отырғандар, жалқаулық
төсегінде жатқандар тынымсыз қызмет етіп, бір тыным таппағандардан
әлдеқайда қиын өмір сүреді. Өйткені, іс әрекетсіз отырғандар өмірдің тез
өтуін тілеп, үнемі шағым айтумен болады. Ал, тынымсыз еңбек еткендер
үнемі шүкір мен Аллаһқа мадақ айтып рахат өмір сүруде. Өмірдің яғни
уақыттың тез өтуін қаламайды!

وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ عِنْدَنَا خَزَۤائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُۤ اِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ

وَكُلَّ شَىْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِۤى اِمَامٍ مُبِينٍ

Тағдыр мен жүз­и ықтияр (яғни адамның болар­
болмас таңдау­еркі )тақырыбы дін Ислами һәм Имани мәселелердің ең соңынан келетін, ар­ұжданға қатысты және хал­жағдайға байланысты имани мәселе болып есептеледі. Мұны ғылыми және теориялық тұрғыдан қарастыруға болмас. Яғни, мүмин барлық нәрсесін, тіпті, іс-­әрекетін, жанын Хақ Тағалаға тапсырып, “бәрі соның қолында” дей келе мойнына жүктелген міндет пен жауапкершіліктен қашпауы үшін, оның алдынан жүз­и ықтияр шығып: “Жауапкерсің, атқарар міндетің бар” дейді. Сосын, жүз­и ықтияр деген өзі болмашы таңдау еркі арқылы болып жатқан жақсылықтарға, кемелдіктерге сеніп мақтанып кетпеуі үшін қарсы алдынан тағдыр шыға келеді де: “Әліңді біл,
жақсылықты жасаған сен емессің” дейді.

Иә, тағдыр мен жүз­и ықтияр иман мен дін Исламда ең соңынан
қарастырылатын мәселе дедік. Тағдыр нәпсіні тәкаппарлықтан сақтау
үшін, ал жүз­и ықтияр болса нәпсіге жауапкершілік жүктеу үшін иман
мәселелерінің қатарына қосылған. Әйтпесе, қырсық, бірбеткей, жаман­
дыққа итермелуші нәпсінің бүлдірген жамандықтарын мойындамай тағ­
дырға жаба салу, ал жақсылықтарды өзінің жүз­и ықтиярына беріп, игі амалдармен мақтанып, паңдану; әрине тағдыр ұғымына мүлдем керағар,
жүз­и ықтияр түсінігіне қарама­қайшы әрекет. Бұл ондай қарама­қайшы­
лық туғызатын ғылыми мәселе еместігін о баста айттық.

Рас, рухани кемелденбеген қарапайым халық арасында тағдырға сенудің
өзіндік орны бар. Ол үмітсіздіктен сақтап, қайғыға төтеп беруге себеп
болады. Яғни, өткен шақ пен бәле­жалаға қатысты тағдырды қолдануға
болар. Ал, бірақ күнәға келгенде немесе келешекке қатысты жағдайларда
қолданса ол адамды азғындыққа не болмаса жалқаулыққа салынуына
себеп болатындықтан орынсыз боп есептеледі. Демек, тағдыр мәселесі
адамды жауапкершіліктен, атқаруы тиіс міндеттен босату үшін емес,
керісінше, мақтанудан, тәкаппарлықтан сақтау үшін, иман негіздері боп
саналады. Жүз­и ықтиярды жамандықтың көзі ретінде қабылдау керек, ол
сол үшін иман негіздерінің арасына кірген. Әйтпесе, оған жақсылықтың
қайнар көзі деп қараса, ол адамды перғауынға ұқсатып, тәкаппар қылып
жіберуі әбден мүмкін.

Иә, Құранның айтқанындай, пенде жасаған жамандығына толығымен
жауап береді. Өйткені, жамандықты қалаған өзі. Жамандық болса бұзу,
қирату түрінен болғандықтан, пенде бір жамандық арқылы қыруар
бұзықтық жасайды, мысалы, бір шырпымен бір үйді өртеп жіберу секілді.
Сөйтіп өзін ауыр азапқа душар қылады. Алайда, жақсылыққа келгенде
мақтануға ешбір хақысы жоқ. Ол жерде ешқандай рөл ойнамайды десе
болады. Себебі, жақсылықты қалаған және оны қажет еткен де Аллаһтың
рақымы, әрі оны жарататын да Оның құдіреті. Олай болса жақсылықты
қалаған да, жауап берген де һәм қажет қылған да, себеп болған да Хақ
Тағала, яғни, бәрін Аллаһ істеді. Адам тек дұға етіп сұрауымен, иманымен,
парқына барып сезіну арқылы, соған риза болуымен жақсы амал жасаған
болады. Бірақ жамандықты қалаған бәрібір пенденің өз нәпсісі. Мұны ол я
қабілетімен, я қалауымен істейді. Иә, Күннің жарқыраған аппақ нұрынан
кейбір нәрселер қарайып, даттанып, тіпті, кейбіреуі иістеніп кетеді емес
пе! Олардың қарайып, иістеніп кетуі қабілеттеріне байланысты. Сол
сияқты көптеген жақсы нәтижелер беретін ондай жамандықты Иләһи
заңдылықпен жарататын да Хақ Тағаланың өзі. Алайда, оған себеп болу,
Соны қалау нәпсінің ісі. Сондықтан кінәлі сол боп табылады. Ал, Хақ
Тағалаға тиесілі жоқтан бар ету, жарату болса, оның басқа да пайдалы,
жағымды нәтижелері болатындықтан Оның ісі әдемі әрі қайырлы болады.
Міне, осы сырға байланысты, жамандықты жарату жаман емес, оны
кәсіп қылу, шұғылдану жаман.

Егер тағдыр мен жүз­и ықтияр туралы сөз қозғаған кісі, өзін әрдайым Аллаһтың алдында екенін сезетін иманы кәміл жан болса, ол әлемді және өзін Хақ Тағалаға тапсырып, бәрін Ол басқарып тұрғанына кәміл сенеді. Сол кезде ғана тағдыр туралы, жүз­и ихтияри
жайында сөз етуіне болады. Өйткені, ол өзін яғни нәпсісін және барлық
нәрсені Хақ Тағаладан деп біледі. Сөйтіп, өзінің жүз­и ықтиярынан кө­
ріп, жауапкершілікті мойнына алады. Оның жамандық атаулыға негіз
екен дігін қабылдап Раббысын пәктейді, Аллаһ титтей де зұлымдық
жаса майтынына еш күдіктенбейді. Құлшылықтың шегінен аспай, Хақ
Тағаланың тәклифін, бұйрық­әмірлерін мойындайды. Һәм, өзі арқылы жа­
салып жатқан жақсылықтарға, кемелдіктерге сеніп мақтанып, дан дайсып
кетпеуі үшін тағдырды ойлап, мақтанудың орнына шүкіршілік етеді. Және
басына бәле келсе “тағдырымда бар екен” деп сабыр сақтайды.

Егер, тағдыр мен жүз­и ықтияр туралы сөз қозғаушы кісі ғапыл яғни
бейқам адам болса, оның тағдыр мен жүз­и ықтияр жайында сөз айту­
ға хақысы жоқ. Өйткені, оның жүгенсіз нәпсісі ғапылдықтың яки ада­сушылықтың кесірінен бүкіл әлемді себептерге теліп, Аллаһтың жарат­
қандарын оларға бөліп береді. Өзі­өзіне қожайын сезінеді, іс­әре кеттерін я
“өзім жасадым” дейді я себептерге береді. Ал, жауапкер шілікті, кемшілікті
болса тағдырға жүктей салады. Мұндай кісінің, соңында яғни айналып
келгенде бәрібір Хақ Тағалаға тиесілі жүз­и ықтияр туралы айтуы және
істің ақырында ғана қарауға болатын тағдыр мәселесі жайлы сөз етуі
әрине мағынасыз. Бұлай істеу аталған мол хикметтерге мүлдем қарама­
қайшы әрекет, ол нәпсінің жауапкершіліктен құтылу үшін ғана жасаған
өзінше айла­әрекеті.

Сөздер-515

rebrand.ly/sozder

Осы тұрғыдан алғанда, уақытқа, мекенге тәуелді, мамандығы
мен ой-өріс шеңбері тар, бір ғана кісінің, өресі мен қабілетінен туған
бір тәпсір, Ұлы Құранның толық тәпсірі бола алмайды. Өйткені
Құран үндеу салып тұрған халықтар мен адамдардың моралдық-
материялдық жағдайларына, олар біліп тұрған ғылымдарға бір
адамның маман болып, меңгеріп кетуі мүмкін емес. Сондықтан бәрін
қамтитын тәпсір жаза алмайды. Бұған қоса бір адамның мамандануы,
ұстанымы, өзіндік көз қарасы болады. Сондықтан Құрани
ақиқаттарды дөп басып, бейтарап тәпсір жаза алмайды. Сонымен
қатар бір адамның ой-пікірінен шыққан бір мәселе, оның өзіне ғана
тән қалпында қала береді. Бұл айтқандарымды сен де қабылдайсың
дей алмайды. Көпшілік өзі мойындаса, қабыл етсе оның жөні басқа.
Олай болса, Құранның өте терең мағыналарын және тәпсірлерде
шашыраңқы айтылатын игіліктерін және уақыттың тәжірибесі
мен ғылыми жаңалықтардың нәтижесінде белігілі болып жатқан
ақиқаттарын аша түсетін, әр қайсысы бір-бір ғылымның майталман
маманына айналған зерттеуші ғалымдардан тұратын үлкен топтың
бақылауы мен жетекшілігінде үлкен тәпсір жазылуы тиіс.

Заңдылықтардың жүйелілігі бір адамның ғана ой-пікірімен ғана
емес, жоғарғы дәрежелі мамандардан құрылған топтың зерттеуінен
өтуі тиіс. Көпшілікке сенім туғызатын, халық алдында бұл істі
мойнына алтын топ құрылғанда ғана үметтің сенімі мығым болады.
Құран тәпсірін жазатын адам аса білімді, дана, Иманы кәміл,
әулиелік кемелділікке жеткен болуы керек. Ал бүгінгі таңда мұндай
шарттар жоғарғы деңгейлі, бір-біріне көмектесіп ой біріктіріп, рухани
демеу болып, тәуелсіз ойлай алатын ықыласты топтың рухани
тұлғасында ғана болады. Осындай рухани топ Құранға тәпсір жаза
алады. Өйткені «Жалқыда жоқ нәрсе, жалпыда болады» қағидасына
орай, бір адамның бойынан табылмайтын мұндай шарттар, арнайы
топтан табылады. Осындай бір топтың құрылуын асыға күтіп
жүргенде, алдын ала сезуге жататын бір сезіммен, елімізді тас-
талқан ететін сұмдық зілзаланың алдында тұрғанымызды ойладым.
«Бір іс толығымен қолыңнан келмесе, ол істі мүлдем
тастай салуға болмайды» деген қағидаға орай, шамамның аздығы мен кемшіліктерім бола тұрса да Құранның кейбір ақиқаттары мен
сөйлемдеріндегі мұғжизалы ишараларды жалғыз да болсам жаза
бастадым.

/Өмір тарихы,101-бет/

اَللّٰهُمَّ ارْزُقْنَا حُبَّكَ وَ حُبَّ مَا يُقَرِّبُنَا اِلَيْكَ деп айт. Сонымен, жоғарыда айтып өткен махаббаттар суреттегеніміздей болатын болса, әрі өкінішсіз, әрі ләззатты болып, Аллаhқа деген махаб­батты арттыра түседі. Һәм орынды махаббат болып табылады. Һәм ләззаты
мол шүкір, hәм сүйіспеншілікке толы пікір.

Мысалы: жоғары мәртебелі патша саған бір алма сыйласа, (Сілтеме)
бұл алмада екі махаббат және онда екі ләззат бар. Біріншісі: тәтті алма
болғандықтан, жақсы көресің, алмаға тән ләззаты да бар. Бұл махаббаттың
патшаға қатысы жоқ. Алманы жеген адам патшаны емес, алманы жақсы
көреді. Сыйлаушы патшаны ұмыттырады. Кейде патша ондай нәпсіқұмар
махаббатты ұнатпай, одан жиіркенеді. Әрі алманың дәмі өткінші болған­
дықтан, ләззаты қашып, өкініш қалдырады. Екіншісі: Алма арқылы көрі­ніс тапқан оны сыйлаушы патшаға деген махаббат. “Үлкен ілтипаттың
белгісі” деп, алманы басына көтерген адам Патшаға деген сүйіспеншілігін
де көрсетеді. Патша ілтипатының белгісі болғандықтан, бір алма мың
алмадан да артық тәтті ләззат қалдырады.

Сол секілді барлық нығметтер мен жемістерді тек дүниеуи жағынан
бағалайтын болсақ, мұндай сүйіспеншілік нәпсіқұмарлық. Ондағы ләз­
заттар да өткінші әрі өкінішті. Егер Аллаhтың мейірімділік ілтипаты мен
жарылқауының жемістері ретінде сүйсе, сый­сыяпат пен жарылқауларының
ілтипат дәрежесінің қадірін түсіну арқылы тәбеті ашылып, ләззат алса,
онда әрі рухани шүкір, әрі өкінішсіз ләззат болып табылады.

Сілтеме. Баяғы бір заманда екі ру басы патшаның алдына келіпті. Жоғарыдағы мы­салды айтылған жағдай шынында да болған екен.

/Отыз екінші сөздің үшінші тарауы,
ЕКІНШІ НОҚТА, ЕКІНШІ БӨЛІМ, ЕКІНШІ НҮКТЕ/

Сезім алданып фәни дүнияны мәңгі бақи деп ойлап қалма! Айналаңа, дүнияға қарағаныңда біршама тұрақтылық көргендіктен
алданып, өзіңнің де фәни екеніңді ұмытып, мәңгі жа-
сайтындай сезінесің. Сосын шығар қиямет күніне дейін
өмір сүретін адамдай тек қиямет қайымнан қорқасың.
Есіңді жи! Сен де, айналаңдағының бәрі де өтпелі дүние,
лезде аяқталып қалатын нәрселер. Сені әлгіндей жаңсақ
сезім билегенде мына бір мысалға ұқсайсың: Бір адам
қолындағы айнасын бір үйге не бір қалаға не бір бақшаға
қарай бағыттаса айнадан олардың көріністері көрінеді.
Егер айна әлдебір себептен сынып немесе жерге түсіп кет-
се әлгі айнадағы көрініс де қирап жоқ болады. Бірақ айна-
дан тыс кәдуілгі үй мен қала аман-сау, бәз қалпында тұра
береді. Оның адамға түк пайдасы жоқ. Өйткені, айнадағы
қала да, үй де, бақша да айна арқылы және оның көлеміне
қарай көрінетін.
Сол секілді сенің өмірің айна секілді. Дүнияңның тірегі,
оны көрсетіп тұрған айна сенің өмірің, кеудеңдегі жаның.
Ал ол кез келген уақыт қирап, үйің де, қалаң да, бақшаң
да қурап қиямет болуы бек мүмкін. Олай болса, өткінші
өміріңе, жалған дүнияңа көтере алмайтын ауыр жүктерді
жүктеме!

Біліп қой!

Маңызды да, қымбат нәрселерді дәл сол қалпында қайта жарату Фатыр-ы Хакимнің бір әдеті. Яғни, көптеген нәрселер қайта
жаратылып, жаңарып, жыл мезгілдері секілді қайталанып, ғасырлар өзгергенде әлгі қымбат, маңызды нәрселер қазқалпында қайтадан жаратылады. Күндердің, жылдардың және ғасырлардың оралып, қайта жаратылуында осы
заңдылық қатаң сақталуда. Бұл заңдылық бізге мынаны
меңзейді: Дүния ағашының ең қымбат әрі маңызды
жемісі, бүкіл әлемнің ең қадірлісі және әрқайсысы жан-
жануарлардың бір түріне тең келетіндей құрметті адам
баласы қиямет күні жеке-жеке, қаз қалпында өз денесімен,
өз аты жөнімен, өз бейнесін қайта жаратылмақ.

Он жетінші Лема («Зүхра» атты жазбадан алынға Он бес «Нота»)

Бірінші Сауал: Тәшәһһүдте яғни намазда отырған кезде
оқылатын дұғаның сөздері миғражда Хақ Тағала мен Расулуллаһтың
өзара сұхбаты бола тұра, оның намазда оқылуының хикмет-сырын
ашып берсеңіз.
Жауабы: Әрбір мүминнің намазы оның бір мағынада миғражы
боп есептеледі. Енді ол құзырға, сол жағдайға үйлесетін лайық сөздер
әрине Мұхаммед алейһиссалату уәссәламның ұлы Миғражында
айтылған сөздер болмақ. Оны айтқан кезде сонау құдси мағына, киелі
сұхбат еске түседі. Еске түскенде ол мүбәрак сөздердің мағыналары
тереңдеп күллі мағынаға ие болып манағы ауқымы кең, киелі терең
мағыналар ойға оралады, оралуы мүмкін. Осылайша жәй амалдың
қадір-қасиеті артып, нұры жарқырай түспек.
Мәселен, Пайғамбарымыз Мұхаммед Алейһиссалату уәссалам
Миғраж түнінде Хақ Тағалаға сәлем сөзінің اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ

орнына (Аттахияту) деді. Яғни, «Барлық жандылардың тіршілік арқылы
жасап жатқан хаяти тәсбихаттары мен шебер Иесіне ұсынған
табиғи сый – сияпаттары уа, раббым тек саған арналады. Мен
дағы, осының бәрін қиялыммен әрі иманыммен өзіңе ұсынамын».

Иә, Ардақты Пайғамбарымыз اَلتَّحِيَّاتُ لِلّٰهِ деген кезде бүкіл
тіршілік иелерінің табиғи ғибадаттарын, олардың өздеріне тән төл
құлшылықтарын ниет етіп Жаратқанға ұсынған-ды.

Сондай-ақ, тахияттың өзегі, оның мазмұны болған اَلْمُبَارَكَاتُ

сөзі арқылы барлық берекеге себеп нәрселердің, құтты және
бәрекелді дегізетін, мүбарак саналған және тіршіліктің және
жанды мақұлықтардың мазмұны болған жаратылыс әсіресе дән-
тұқымдардың, жұмыртқалардың табиғи берекеттігін, олардың өзіне
тән құлшылықтарын ниет етіп осындай терең мағынада айтқан екен.

Және береке ұғымының мазмұны болған اَلصَّلَوَاتُ

сөзімен де жандылардың қорытындысы саналатын, олардың өзіндік
ғибадаттарын ойлап Иләһи дәргаһқа әлгі терең мағынада ұсынған.

اَلطَّيِّبَاتُ сөзі арқылы да рух иелерінің қорытындысы болған
кәміл адамдардың және мұқарриб періштелердің және салауаттың
қорытындысы болған «таийба» (әдемі, жақсы) деген мағынаны
білдіретін сөзбен нұрлы да терең мағыналы ғибадаттарын ниет етіп
өз мағбудына, Жаратушы Иесіне арнап ұсынған екен.

Сондай-ақ, сол түні Аллаһ Тағала тарапынан

اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَٓا اَيُّهَا النَّبِىُّ деуінің сыры мынада: Болашақта
жүздеген миллион адамдардың әрбірі күн сайын ең болмаса он рет
اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَٓا اَيُّهَا النَّبِىُّ деп айтуын әмір еткендей және ол Иләһи
сәлем әлгі сөзге үлкен нұр сыйлап мағынасын тереңдете түсетіні
рас. Дәл сол секілді Расулуллаһтың (с.а.у.) ол сәлемге жауап ретінде

اَلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلٰى عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِح۪ينَ ықтың көпшілігі және үмметінің
салих, ізгі жандары Иләһи сәлемнің тәмсілі, нұры – дін Исламды
қабылдауын қалаған. Және дін Исламның жалпы белгісі болған мүминдер арасында اَلسَّلَامُ عَلَيْكَ وَ عَلَيْكَ السَّلَامُ сөзінің кең таралып әрдайым үмметінің
айтып жүруін армандап, Раббысынан соны сұрағанын байқаймыз,
бұл соны білдіреді, соны мегзейді. Сондай-ақ, сол сұхбатқа
қатысқан хазіреті Жәбрайіл періште Аллаһтың әмірімен сол түні

اَشْهَدُ اَنْ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللّٰهِ деп айтуының мәнісі, бүкіл үммет қияметке дейін осылай шәһәдат ететінін және сол сөзді айтып өтетінін сүйіншілеп хабар береді. Және осы қасиетті әңгімені еске түсіру арқылы сөздердің мағынасы жарқын болып, тереңдей түседі.

سُبْحَانَكَ لَا عِلْمَ لَنَٓا اِلَّا مَا عَلَّمْتَنَٓا اِنَّكَ اَنْتَ الْعَل۪يمُ الْحَك۪يمُ

#6-Шуақ

Рисалей-Нұрды жазудың ақыретте де бұл дүнияда да көптеген
пайдалары бар, атап айтсақ:

1 – Адасқандармен рухани күресу.
2 – Ұстазына ақиқатты жаю тұрғысынан көмектесу.
3 – Мұсылмандарға имани тұрғыдан қызмет ету.
4 – Қалам арқылы ілім жинау.
5 – Кейде бір жылға татитын бір сағаттық тәфәккүри ғибадат яғни
терең толғаныспен жасалатын құлшылық.

Дүниялық бес түрлі пайдасына келер болсақ:

1 – Ризық несібеде береке.
2 – Көңіл тыныш, рахат.
3 – Тұрмыс жеңілдейді.
4 – Өмірде сәттілік болады.
5 – Тәлаба деген атқа ие болып барлық Рисалей-Нұр шәкірттерінің
дұға-тілектеріне ортақ болады.
6 – Сонымен қатар, жақында жастар бұл кітаптың қадірін түсініп
университет белгілі бір мағынада Нұр мектебі атануы әбден мүмкін
деп жазған.

Ұстаз Бәдүззаман Саид Нұрси

“Ей, адам! өмірдің ауыр жүгін бүгілген беліңе артып әуре болма.Өмірдің қиыншылықтарын ойлап, түңілме.Тек дүниеуи, түкке тұрғысыз пайдаларына қарап, өмiрге келгеніңе өкінбе. Сенің кемеге ұқсас болмысыңның тұрмыс тiршiлiгi Хаий-ы Қаюмның қолында.Шығындарын өзі өтеп, қажеттіліктерін қамтамасыз етеді.Өмірдің шексiз мақсаттары мен нәтижелері оған тиесілі. Сен болсаң, ол кеменің бағытына жауапты жауынгерсің. Міндетіңді адал атқар да ақысын ал, алаңдама, көңіліңді еңсеңді көтер! “өмір” дейтін кеменің қаншалықты қымбат, мол табыс көзі екенін әрі ол кеменің иесі қаншалықты Кәрім (Жомарт), Рахим (Аса мейрімді) екенін ойла, қуан, шүкір ет.

Әрі білген жөн! Міндетіңді адал атқарсаң әлгі кемеден түскен күллі пайда мен нәтиже, бір жағынан сенің есебіңе яғни, амал дәптеріңе жазылады. Саған бақи өмір ұтқызып, мәңгі жасатады.

#Аса-и Мұса #224

Бірінші Ұстаным: Әзірейіл Алейһиссәлам барлығының рухын өзі алады. Бір іс екіншісіне кедергі болмайды, өйткені ол нұрани. Нұрлы бір нәрсе, сансыз айналар арқылы сансыз жерлерде тікелей өзі бола алады және шағылысып көрінеді. Нұрлы заттың шағылысқан бейнесінде сол нұрлы заттың өзі де бар, оның дәл өзі болып саналады, одан өзге нәрсе емес. Күннің айналардағы шағылысы күннің жарығы мен қызуын көрсететіні секілді. Періште сынды руханилердің де, мисал әлемінің бөлек-бөлек айналарындағы бейнесі олардың дәл өздері болып табылады, олардың нақ қасиеттерін көрсетеді. Бірақ айналардың қабілеттеріне қарай көрінетін болады. Мәселен, Хазреті Жәбрейіл алейһиссәлам, Дихия бейнесінде сахабалардың арасында көрінген мезетте, мыңдаған жерлерде басқа бейнелерде және Арш Ағзамның алдында, шығыстан батысқа дейінгі кең, тамаша қанаттарымен сәжде етуде еді. Бүкіл жерде, сол жерлердің қабілетіне қарай шағылыстары көрінеді екен, бір мезгілде мыңдаған жерде бола алады екен. Сонымен бұл ұстаным бойынша рухты алу кезінде, адамның айнасына шағылысқан өлім періштесінің адами, шағын бейнесі Хазреті Мұса Алейһиссәлам сынды табанды да айбынды бір тұлғаның соққысына ұшырауы және сол мисали өлім періштесінің киімі тәріздес бейнесінен көзінің шығарылуы – қисынсыз да, ақылға қайшы да емес.

Екінші Ұстаным: Хазреті Жәбрейіл, Микаил, Әзірейіл сынды үлкен періштелер жалпы бақылаушы есебінде. Олардың өз тобынан өздеріне ұқсайтын кішкене көмекшілері бар. Ол көмекшілер де жаратылыстардың түрлеріне қарай бөлек-бөлек болады. Салихтердің (Сілтеме20) рухтарын алатындар басқа, күнәһарлардың рухтарын алатындар бір бөлек…..

وَالنَّازِعَاتِ غَرْقًا ٭ وَالنَّاشِطَاتِ نَشْطًا

/(Кәпірлердің жанын) жұлқа тартып суырушымен (періштелермен) Ант/

/(Иманылардың жанын) білдірмей,жеңіл алушымен (періштелермен) Ант/

[Нәзиғат; 79:1-2]

аяты мынаған ишара етеді: «Рухтарды алатындар тайпа-тайпа». Бұл ұстаным бойынша, Хазреті Мұса алейһиссәлам, нақ Хазреті Әзірейіл Алейһиссәламға емес, расында Азрейілдің бір көмекшісінің мисали денесіне өзінің болмысындағы айбыны мен мінезіндегі батылдығы арқылы және Хақ Тағаланың алдындағы наздарлығына сүйеніп, жұдырық сілтеуі ақылға өте қонымды. (Сілтеме21)

Үшінші Ұстаным: Жиырма тоғызыншы Сөздің Төртінші негізінде баяндалғандай және Хадис шәрифтердің куәлік етуі бойынша: «Кейбір періштелердің қырық мың басы бар. Әрбір басында қырық мың тілі бар. Демек сексен мың көзі де бар. Әрбір тілінде қырық мың тасбихат бар». Періштелер көзге көрініп тұрған әлемдегі нәрселердің әрбір түріне уәкіл болатын болса, ал, рухтар әлемінде солардың тасбихаттарын бейнелейтін болады. Әлбетте солай болулары керек. Өйткені, жер шары жаратылыс. Хақ Тағаланы тасбих етеді. Олай болса оның басы қырық мың емес, тіпті жүз мыңнан да көп болуы керек, өйткені әрбір жанды түрдің жүз мыңдаған тіл есебіндегі тұлғалары бар. Тағысын тағы… Демек, жер шарына уәкілдік ететін періштенің қырық мың, тіпті жүз мыңдаған басы болуы керек. Әрбір басында жүз мыңдаған тіл болуы керек. Осылай жалғаса береді… Сонымен бұл ұстаным бойынша, Хазреті Әзрейіл Алейһиссәламның, әр бір тұлғаға қатысты бір бейнесі, көзі бар. Хазреті Мұса Алейһиссәламның Хазреті Әзірейіл Алейһиссәламға жұдырық сілтеуі, Астағфируллаһ, Әзрейіл Алейһиссәламның шынайы мәнісіне және нағыз бейнесіне емес. Менсінбеушілікпен де емес. Қабыл етпеу де емес, негізінде пайғамбарлық міндеттің әрі қарай да жалғаса беруін және баяндылығын қалағандықтан өз ажалын бақылаушы және қызметіне тосқауыл болғысы келген бір көзге соққы сілтеген, сілтейді де !..

Сілтеме. Біздің жақта «Сейда» лақабымен әйгілі болған бір үлкен әулиенің жан тәсілім шағында, әулиелердің рухтарын алуға уәкіл етілген өлім періштесі келген екен. Сейда дауысын шығарып, «Мен ғылым жолындағыларды қатты жақсы көремін, рухымды солардың рухын алуға уәкіл етілген ерекше тайпа алсыншы!» деп Аллаһқа жалбарыныпты. Жанында отырғандар бұл оқиғаға куә болған екен.

Сілтеме: Тіпті, біздің елде өмір сүрген өте батыл бір адам жан тәсілім етер кезінде, өлім періштесін көріп, «Менің жанымды төсекте алмақсың ба»? деп орнынан тұрып, атына мініпті. Қолына қылышын алып, періштеге қарсы майдан ашыпты. Ат үстінде батырларша опат болған екен дейді.

Періштелер мен рухани жаратылыстың бар екені адам мен хайуанның болмысы тәрізді анық деуге болады. Иә, жердің өзіне тән тұрғындары болғаны секілді аспанның да өзіне тән, сол жерге ыңғайлы тұрғындары болуын ақиқат та хикмет те талап етеді. Шариғат тілінде түрлері өте көп әлгі тұрғындарды “мәләикә” және “руханият” деп атайды. Иә, ақиқат солай болуын керек етеді. Себебі, мына жер шары аспанмен салыстырғанда кіп­кішкене, тіпті елеусіз бола тұра саналы мақұлықтарға толы болуы, кейде босап қайтадан жаңа мақұлықтармен толтырылып безендірілуі бізге мынаны мегзейді тіпті анық түрде білдіреді:

Анау ғажап шоқжұлдыздармен көмкерілген бейне бір сарай тәріздес көк аспанда да болмыс деуге әбден лайық, болмыстың нұры деуге болатын тірі мақұлықтарға, тіпті олардан да жоғары саналы, түйсік иесі мақұлықтарға әлбетте толы болмақ. Ол мақұлықтар адам мен жын секілді мына сарай тәріздес әлемнің көрермендері, мына ғалам кітабының зерделі оқырмандары, осынау Рубубиет салтанатының делдалдары боп табылады. Олар Аллаһқа деген өздерінің ауқымды да күллі құлшылықтарымен ғаламның алып та шексіз жаратылыстарының тәсбихаттарын яғни пәктеп айтқан зікірлерін Оған ұсынып отырады.

Иә, мына әлемнің жағдайы олардың болмысын керек етеді тіпті көрсетіп тұр десе де болады. Себебі, ғаламды мұнша күрделі де нәзік өнермен безендіруі және осынау терең мағыналы, хикмет толы нақыштармен көрікті етуі, сөзсіз өзін талқылайтын, тамсанатын, жақсы көріп қызығатын, бағалайтын назарларды керек етеді, олардың болмыстарын талап етеді. Рас, сұлулық әлбетте ғашық біреуді керек ететіні, тағам болса ашыққан, мұқтажға берілетіні ақиқат. Олай болса мына аса таңғажайып әсемдік пен сұлу өнер яғни рухани азық пен көңілдердің құты әлбетте періштелер мен руханилерге тиесілі, олардың болуын керек етеді.

Иә, мына әсемдік пен керемет сұлулық өзіне шексіз толғаныс, ой жүгірту, құлшылық етуді керек етеді. Алайда, адам мен жын ондай шексіз зор міндеттің, ғибрат ала тамашалап, толғанудың, ауқымы кең құлшылықтың миллионнан бірін ғана жасай алатыны белгілі. Демек, мұндай шексіз әрі сан­алуан құлшылық міндетіне сансыз періштелер мен руханилар керек. Сөйтіп, мына әлем атты алып мешітті сап құрап толтырып көркін келтіруі керек.

Иә, мына ғаламның әр тарапында, әрбір қабатында руханилер мен періштелердің сан қилы түрлері бар және олар әрқайсысы өзіндік құлшылық тармен шұғылдануда. Бұл олардың міндеті. Кейбір хадистердің баяндағанындай әрі әлемнің тәртібі де мегзегеніндей, кейбір жылжыйтын жан сыз денелер, мәселен жұлдыздардан бастап сонау жаңбыр тамшыларына шейін кейбір періштелердің кемесі, көлігі болып табылады. Әлгі періштелер оларға Құдайдың қалауымен мінеді де, шәһадат әлемін яғни көзге көрінетін мына әлемді тамашалап кезеді әрі астарындағы мақұлықтардың тәсбихаттарын ұсынады.

Және кейбір жан­жануарлар, тіпті хадисте арапша “Туюрун худрун” яғни “Жасыл құстар” деп аталған жұмақ құстары және тірі жәндік кішкентай шыбындар да кейбір әруақтарға (рухтар) ұшақ қызметін атқарады екен. Олар бұлардың ішіне Хақтың әмірімен кіріп мына дүниені аралап әлгі денелердің сезім мүшелерін терезе ретінде пайдаланып мына дүниедегі жаратылысты, Иләhи мұғжизаларды тамашалайды.

«Кейбір періштелердің қырық мың басы бар. Әрбір басында қырық мың тілі бар. Демек сексен мың көзі де бар. Әрбір тілінде қырық мың тасбихат бар». Періштелер көзге көрініп тұрған әлемдегі нәрселердің әрбір түріне уәкіл болатын болса, ал, рухтар әлемінде солардың тасбихаттарын бейнелейтін болады. Әлбетте солай болулары керек. Өйткені, жер шары жаратылыс. Хақ Тағаланы тасбих етеді. Олай болса оның басы қырық мың емес, тіпті жүз мыңнан да көп болуы керек, өйткені әрбір жанды түрдің жүз мыңдаған тіл есебіндегі тұлғалары бар. Тағысын тағы… Демек, жер шарына уәкілдік ететін періштенің қырық мың, тіпті жүз мыңдаған басы болуы керек. Әрбір басында жүз мыңдаған тіл болуы керек. Осылай жалғаса береді…

Бір күні: «Уа, Раббым! Жәбрайыл, Микайыл, Исрафил, әзірейіл періштелердің құрметіне және олардың шапағатымен мені жын мен адамдардың бәлесінен сақтай гөр!» дейтін дұғаны айтқан кезімде, жұрттың бәрін елең еткізетін, тіпті қорқытатын Әзірейілдің атын атаған кезімде мені тәтті күй, хош сезім билеп, жұбаныш таптым. «құдайға шүкір!» дедім. Әзірейілді шын жүректен жақсы көріп кеттім.