Жауабы: Мысалы, адамға дәрі керек болса, дәрігерге барады. Құрылыс үшін құрылысшы инженерге жүгінеді. Шариғат мәселесін мүфтиден сұрайды. Дәл сол сияқты сахабалар арасында, Нәбидің хадистерін келешек ғасырларға дәріс беріп жеткізу үшін ғалым сахабалардың бір бөлігі сонымен шұғылданды. Хазреті Әбу Хүрейре өмірін хадистердің жазылуына арнады. Хазреті Омар саясат, халифалық секілді мәселелермен шұғылданды. Сондықтан, хадистерді үмметке жеткізу ісі Әбу
Хүрейре мен Әнәс және Жабир секілді кісілерге тапсырылып, Әбу Бәкір
мен Омардан аз риуаят етілетін. Сонымен қатар сенімді, шыншыл, жанкешті
және адалдығымен танылған әйгілі бір сахабаның бір ғана жолымен, бір
оқиғаны хабарласа жеткілікті деп есептелетін. Басқа біреудің тағы да нақыл
етіп баяндауы қажет емес-ті. Сол үшін де кейбір маңызды оқиғалар, екі-үш
жолмен жетсе сенімді болатын.

Маңызды да тұжырымды бір сұрақ: “Хендектегі соғыста төрт
уыс тағаммен мың адамды тойдырған тағам мұғжизасы және мүбарак
саусақтарынан аққан сумен бес мың бес жүз кісіні тойғанша ішкізген су
мұғжизасы, неге осы жылаған қу тірек мұғжизасы сияқты өте көп жолдармен
айтылмаған? Алайда ол екеуі, бұдан да көп жамағаттың ортасында болған
емес пе?”

Жауабы: Мұғжизалар екі түрге бөлінеді. Бір бөлімі, жұртты хақ
пайғамбар екенін қабылдату үшін, Хазреті Пайғамбар Ғалейhиссалату
Уәссәләмнің қолымен жасалады. Қураған тіректің боздауы осы түрге
жатады. Мүминдердің иманын қуаттап, ал мұнапықтарды ықыласқа
шақырып, кәпірлерді иманға келтіру үшін, тек Пайғамбарлығын растау үшін
ғана көрсетіледі. Сондықтан, қарапайым халық та, зиялы қауым да барлығы
көреді және жайылуына көбірек мән беріледі. Ал, тағам мен суға қатысты
мұғжизалар болса, мұғжизаға қарағанда кәрамат деуге болады. Кәраматтан
гөрі де сыйлық, тіпті, сыйлықтан да көбірек қажеттілікке орай Рахманның
тартуы десе болады. Дегенмен ол да Пайғамбарлығына дәлел әрі мұғжиза.
Бірақ негізгі себеп, әскердің аш қалуы. Хақ Тағала бір дәннен мың батпан
құрма жаратқаны секілді жасырын қазынасындағы бір тостақ тағамнан
мың адамға ас береді. Һәм сусыз қалған жауынгерлерге, ұлы қолбасшының
саусақтарынан, Кәусәр суындай су ағызып шөлін қандырады. Міне, осы
сырға сәйкес, тағам мен су мұғжизасының әр бір мысалы, қураған тіректің
жылауы дәрежесіне жетпейді. Бірақ ол екі мұғжизаның бірнеше түрі
жиналып, барлығы қураған тіректің жылағанындай тәуәтүр, яғни, нақты
анық хабар. Һәм тағамның берекетін және саусақтарынан су аққанын бәрі
бірдей көре алмайды, тек қана белгілерін көреді. Тіректің жылағанын бәрі
естіді. Сол үшін көбірек жайылды.

Мектубат-124

Қорытынды: Бір судың табиғаты бес түрлі науқасқа қарай бес түрлі үкімі
болады. Мәселен, біреуге ауруының түріне байланысты су ішу шипа
болатындықтан медицина тұрғысынан оған уәжіп. Енді біреуге ауруына
орай су ішу қауіпті болғандықтан медицина тұрғысынан харам. Басқа
біреуіне азғана зияны бар, медицина тұрғысынан оған мәкрүх. Ал, енді
біреуге еш зияны жоқ тіпті пайдалы, ем тұрғысынан оған сүннет. Басқа біреуге болса зиян да емес пайда да бермейді, қалағанынша ішсін, ем
тұрғысынан оған мүбах. Міне хақ осы арада бірнешеге айрылды. Бесеуі де
хақ. Сен: “судың тек емдік қасиеті бар, олай болса уәжіп, ішу шарт, оның
басқа үкімі жоқ” дей аласың ба!

Ескерту: Иджтихад қылуға болады, бірақ мына заманда оған кедергі болар
“біренеше бөгет” бар.
Біреуі мынада: Қалайша қысты күнгі боранда, аязды күні кішкентай са­ңылау, тесіктерге дейін жауып, тығындап тастайды. Жаңадан есік салу қай
жағынан болса да ақылға қонбайтын әрекет. Сондай­ақ, су тасып, топан
болған кезде жөндеймін деп жарларды тесу суға кетуге бірден­бір себеп.
Дәл сол сияқты харам нәрселер мен ғайрымүслимдердің әдет­ғұрыптары
батпандап ене бастаған мына заманда және бидғалардың көбейіп, дінсіз­
діктің етек алған кезінде, зәулім сарайдай дін Исламға “иджтихад” атымен
жаңадан есіктер мен тесіктер салу, қорғаннан дұшпандардың кіруіне
мүмкіндік беретін саңылаулар ашу, әрине бұл Ислам дініне жасалған
қиянат болмақ.

Сөздер-541 бет

rebrand.ly/idjtihat

Жауабы: Сахабалар бүкіл ой­-пікірлер, көзқарастар, дүниетаным
әбден қалыптасқан, діни нанымдар Ислам әкелген ақиқаттармен мүлдем үйлеспейтін, керағар тіпті дұшпан десе болатын ауыр кезеңде, адам
бейнесіндегі Пайғамбарымызды (с.а.у) ғана көріп, кейде мұғжизасыз иман
келтірді. Олардың иманы кәміл болғаны сонша жер бетіндегі бүкіл ой­-
пікірлер, наным­-сенімдер олардың имандарын әсте шайқалта алмайтын
еді. Күмән тұрмақ, уәсуәсе де бере алмайтын. Сендер болса, өздеріңнің
имандарыңды сол әз­-сахабалардың имандарымен салыстырғыларың
келеді. Бүкіл Ислам жамағатының ой-­пікірі имандарыңа күш­-қуат беріп,
демеу болып тұрса да әрі Пайғамбарымыздың (с.а.у) пайғамбарлық дейтін
шежіресінің тұқымындай болған кісілігі, оның жеке адами тұлғасы ғана
емес, жалпы Ислам нұры мен Құран ақиқаттарымен бірлесіп нұрлы да
керемет рухани тұлғасын тамашалап, оны мыңдаған мұғжизасы арқылы
жан­жақты ақыл көздеріңмен көре тұра, қайдағы бір Еуропалық философтың
сөзіне бола уәсуәсаға түсіп, күманданып қалатын имандарыңды кімдікімен
салыстырмақсыңдар? Бүкіл кәпірлер дүниесі және Насара мен Яхуданың
және философтардың қарсысында қаймықпай, тайсалмаған сахабалардың
имандары қандай дәрежеде!? Әрі иманның күш­құдіретін көрсететін және
иманнан бастау алған күшті тақуалықтары мен салиқалы, ізгі қасиеттері
қайда жатыр!?

Уа, ерегіскен қырсық! Тым әлсіздігенен парыздардың өзін
толық орындай алмай жүрген сенің көмескі иманың қайда? “Ақырзаманда
мені көрмей иман еткендер әлдеқайда артық” мағынасындағы риуаят,
жеке бастың өзіндік ерекшеліктеріне қатысты мәселе. Ол кейбір ерекше
жандардың белгілі бір мағынада ерекше қасиеттері туралы айтылған. Ал,
біздің көтеріп отырған мәселеміз жалпыға және көпшілікке қатысты.

Сөздер-553 бет

rebrand.ly/sozder

Мысалға айталық, Бәдір соғысында, екі жағында екі періште Хазреті
Жәбірейіл мен Микаил оққағар қызметін атқарған мүбәрәк Кісі (с.а.у) бірде
базарда бәдәуи бір арабпен ат саудасында айтысып қалуы, сөйтіп, куәгер
іздеп, жалғыз Хузейфиені ғана табуы сырт көзге әлгіндей ұлықтығымен
үйлеспейді. Сондықтан, осындай қате ой болмау үшін әрқашан адами
болмысы туралы естіген сәтте қарапайым сипаттарынан назарды жоғары
ұстап, нағыз болмысына, яғни, Пайғамбарлық мәртебесіндегі нұрлы
да рухани кемел болмысына қараған дұрыс. Әйтпесе, құрметіне сызат
түседі немесе күдік пайда болады. Бұл сырды түсіну үшін мына мысалға
назарыңды сал!

Мысалға, бір құрма ағашының дәнегін алайық. Дән топыраққа
егілгеннен кейін, өсіп-өніп ол үлкен жеміс ағашына айналады. Уақыт өте
келе бұтақтары тарам-тарам болып жайқала өседі. Немесе тауыс құсының
бір жұмыртқасын алайық. Жұмыртқаға жылу беріліп, одан тауыстың бір
балапаны шықты. Енді тұла бойы құдіретпен сәнделген, әсем де кәміл бір
тауыс құсы пайда болды. Әрі барған сайын көріктеніп, құлпыра түседі. Әлгі дәнектің немесе жұмыртқаның өзіне тән заттық сипаттары, күй-жағдайлары
өзіндік ерекшеліктерге ие болады. Бірақ одан шыққан ағаш пен құс, дәнек
пен жұмыртқаның қарапайым сипаттарымен салыстырғанда әлдеқайда
асқақ әрі құнды да ерекше. Сөйтіп, әлгі дәнек пен жұмыртқаның сипаттары
ағаш пен құстың сипаттарымен аралас айтылған кезде тыңдарманның
назары дәнекке емес ағашқа, жұмыртқаға емес құсқа ауып солайша бағалап
мән берілуі қажет. Сонда ғана сипаттама орынды болып ақылға қонады.
Әйтпесе, «бір грамм дәнектен мың батпан құрма алдым» немесе «мына
жұмыртқа құстардың ең әдемісі» десе, ақылға симай, сену қиын болар еді.

Міне, сол сияқты Расулуллаһтың (с.а.у) адами болмысы оның өмірбаяны
әлгі дәнекке немесе жұмыртқаға ұқсайды. Ал, атқарған Пайғамбарлық ұлы
міндеті жағы мен жарқыраған нұрлы жан-дүниесі, рухани болмысы болса,
Жаннаттағы Туба ағашы мен бақыт құсы тәрізді әрдайым кемелденіп,
құлпыра түсуде. Сол үшін базарда бір арабпен айтысқан Кісіні (с.а.у)
ойлаған кезде, дереу, Ол – Пыраққа мініп, Жәбірейіл (а.с.) періштені артта
қалдырып, Қабы Кәусейінге самғап ұшқан нұрлы Кісі (с.а.у) деп, қиялды
шарықтатып, назарды асқақтату қажет. Әйтпесе, құрметсіздік жасаған
болады яки менмен нәпсі күмінмен қарайды.

92-бет ,мектубат (19-мектуб)

Иә, пайғамбарымыздың сүннетін ұстану өте манызды. Әсіресе,
бидғаттар көбейіп, келеңсіздік өрши түскен кезде маңыздылығы арта түседі.
Әсіресе, үммет бүлінген кезде сүннет амалдарының азғантайын орындау
адамның тақуалығын, иманының беріктілігін көрсетеді. Сүннетті толық
ұғынып, мойынсұну, ардақты Пайғамбарымызды (с.а.у.) еске түсіреді.
Оны еске алғанда Илаhи сенім пайда болады. Яғни, пенде өзін Аллаhтың
алдында екенін сезінеді. Тіпті, ішіп жеу, жүріс-тұрыс сияқты күнделікті
амалыңның өзін Пайғамбарымыздың (с.а.у.) сүннетіне сәйкес орындағанда
әлгі жәй амал, күнделікті іс, сауапты ғибадатқа айналып, шариғат амалы болып есептеледі. Өйткені, ол әдеттегі әрекеті арқылы Пайғамбарымызға
мойынсұнғандығын ойлап, бұл іс шариғаттың әдебі екенін біледі. Шариғат
иесі – Сол екендігін тағы да еске алады. Осыдан барып нағыз шариғат иесі – Аллаh Тағалаға көнілі ауады. Бұдан Аллаhтың құзырына шығады, амалдары құлшылық болып саналады.
Міне, сондықтан сүннетке сәйкес өмір сүруді әдетке айналдырған кісі,
тұрмысын, күнделікті әдетін ғибадатқа айналдырады. Бүкіл өмірі жемісті
әрі сауапты болады.

Имам Раббани Ахмед Фаруқи (р.а.) былай деген
екен: “Әулиелердің рухани дамуы кезінде ең жарқын, аса айбынды
да қауіпсіз жолдағылар, сүннетке мойынсұнуды басты негіз етіп
ұстанғандар екенін көрдім. тіпті, ол жолдың қарапайым әулиесі басқа
жолдың тандаулы әулиелерінен әлдеқайда ұлық көрінетін”.

Дегенмен, тариқаттағы вирдтер, (дұғалар) зікірлер, өзіндік мешреб (жолдар) болса, негіздері Кітап пен Сүннеттен алыну шартымен, бөлек-бөлек түрде, басқа-басқа бейнеде болғанымен бекітілген ережелер мен сүннеттің негізіне қайшы келмесе “бидғат” саналмайды. Алайда кейбір ғалымдар бұлардың кейбірін “бидғат” деп есептегенмен, “бидға-й хасене” яғни “болымды бидғат” деп теріс көрмеген.

Иә, Мүжеддид-і Әлф-і Сани Имам Раббани (р.а.) дұрыс айтады. Сүннетті
басты мақсат деп ұстанған адам Хабибуллаhтың саясында Аллаhтың сүйікті құлдарының қатарына қосылады.

Ардақты Пайғамбарымыз Алейhиссалату Уассаламның
сүннеті үш түрлі бұлақтан бастау алады. Олар: Айтқан сөздері, істеген амалдары, хал-ахуалы.
Бұл үшеуі де үш түрге бөлінеді: Парыздар, нәпілдер, жақсы әдеттер.
Парыз бен уәжіп түріне мойынсұну мұсылманға міндетті түрде шарт, орындамағандар жазаға тартылып, азап шегеді. Мүминдер мойынсұнуға міндетті. Ал, нәпіл түрі болса қызықтыру, сүйсіндіру дәрежесінде болғанымен иман еткендер орындауға міндетті. Бірақ істемесе азап немесе жаза жоқ. Істесе, мойынсұнса мол сауап жазылады. Ал, оны өзгертсе, алмастырса бидғат, далалет (адасу) болып, үлкен қателік саналады. Ал, жақсы әрекеттері мен керемет игі амалдары болса, хикмет тұрғысынан болсын, пайда жағынан болсын жеке өмірге, не қоғамдық өмірде пайдасы зор, орындалса нұр үстіне нұр. Өйткені жәй бір әрекетінің өзінде өмірге пайдалы көптеген хикмет-даналықтар бар. Сонымен қатар, оған сәйкес әрекет еткенде күнделікті жәй әдеттер мен тұрмыс-тіршілік құлшылыққа айналады.

11-лема

Бірінші бөлім: Тәурат, Інжіл, Зәбур және кейбір әнбияларға түскен
парақтардың Мұхаммед Ғалейhиссалату Уәссәләмнің пайғамбарлығы
жайында берген хабарлары. Ол туралы Құранда айтылған. Ол кітаптардың Аллаhтан келгені рас. Әлбетте ол кітаптардың иелері пайғамбарлар екеніне шүбә жоқ. Олай болса олардың діндерін жаңартқан, әлемнің кейпін өзгерткен, жер шарының жартысын өзі әкелген нұрымен нұрландырған бір Кісі (с.а.у) жайлы сөзсіз хабар беруі қажет әрі міндетті. Иә, қарапайым оқиғалардың өзін хабарлаған әлгі кітаптар, адамзат тарихының ең үлкен оқиғасы Мұхаммед Ғалейhиссалату Уәссәләмнің пайғамбарлығын хабардан
тыс қалдыруы әсте мүмкін емес? Әрине олар хабар берген. Я өтірікке
шығарып діндерін бұзылудан, кітаптарын жойылудан құтқарған болуы
керек не болмаса туралығын растап сүйіншілеуі керек. Олар сол ақиқатшыл
Кісі (с.а.у) арқылы ғана өз діндерін адам нанғысыз аңыз-ертегілерден,
өзгеріске ұшыраудан сақтап қалады. Алайда, дос түгілі дұшпанның өзі
мақұлдаған Ол Кісінің (с.а.у) пайғамбарлығын өтірікке шығаратын бірде-
бір сөз еш бір кітапта жоқ. Олай болса, растау бар. Әлбетте растауды керек
ететін себеп пен салдар жеткілікті.

ЕКІНШІ БӨЛІМ: Ирһасат және Пайғамбарлықтың дәлелдері
баяндалады. Мұны баяндаудағы мақсат мынау: Ахмедтің пайғамбар
болатынын көріпкелдер мен сол заманның өзіндік әулиелері және Құдайды
таныған жандар алдын ала хабар берген. Тіпті, жазбаша түрде өлең қылып
кейінгі ғасырларға білдіріп кеткен. Ондай хабарлар өте көп. Біз қазір
тарихшылар мен Нәбидің (с.а.у) өмір баянын жазушылардың баяндаған
және дұрыстығы расталған әйгілі бірнешеуін баяндаймыз.

Үшінші бөлім: Ирһасат деп аталады. Расулуллаh Ғалейhиссалату
Уәссәләм туылған кезінде орын алған Пайғамбарлыққа дәлел ретінде
керемет оқиғалар. Бұл оқиғалар, Оның (с.а.у) дүниеге келген кезіне жақын
тарихта болған. Сондай-ақ, Пайғамбарлығы басталмай тұрғанда болған.
Бұлар да Оның (с.а.у) мұғжизасы боп саналады. Мұндай оқиғалар өте
көп. Мысал ретінде әйгілі болған және хадис имамдары қабыл көрген,
дұрыстығы дәлелденген бірнешеуін баяндаймыз.

Мысалға: Төрт имам сеніп хадис алған танымал Абдуллаh ибн
Әмір ибн Астың немересі Әмір ибн Шуайбтан, шүбәсіз хабарлармен мынаны білдіруде: Пайғамбарлық келместен бұрын, Расулуллаһ Ғалейhиссалату Уәссәләм немере ағасы Әбу Талибпен бірге түйеге мініп Арафат төңірегінде Зилhижаз дейтін жерге барған уақытта Әбу Талиб: “Мен шөлдедім” депті. Расулуллаһ Ғалейhиссалату Уәссәләм түйеден түсіп, аяғымен жерді теуіп қалғанда су шыққан екен. Әбу Талиб шөлін әбден қандырыпты. Мухаққиқин бір кісі былай деді: Бұл оқиға пайғамбарлықтың басталуынан бұрын болғандықтан, Ирһасат түрінде болуымен бірге, мың жылдан кейін дәл сол жерден Арафат бұлағының шығуы, сол оқиғаға байланысты Мұхаммедтің (с.а.у) бір кереметі болып саналады.

Мағынауи тәуәтурдің екіншісі: Бір оқиғаны бірнеше адамның әр түрлі
жеткізуі. Мысалы, «Бір келі тағам екі жүз адамды тойғызыпты». Бірақ бұл
оқиғаны хабар берушілер түрлі-түрлі сөзбен жеткізсе де, барлығы да оның
шындығын растайды. Бұл оқиғаның болғаны мағынауи түрде расталған
болып табылады. Түрлі-түрлі айтылуының зияны жоқ. Кейбір жағдайда бір
ғана хабар, тәуәтур дәрежесінде ақиқат болып есептеледі.

Міне, Расулуллаһан (с.а.у) бізге жеткен мұғжизалар мен пайғамбарлық
дәлелдердің көпшілігі тәуәтур, яғни, сарихи, мағынауи немесе сукути
жолымен жеткен. Рас кейбірі бір ғана рауи арқылы, яғни, бір ғана адамның
айтуымен жеткен. Бірақ, Хадис имамдары тарапынан қабылданғандықтан
рас екендігі анық. Хадис имамдары мен ғалымдары «Мухаққиқ»,»Әл
Хафыз» деген атаққа ие болып, ең аз дегенде жүз мың хадисті жадында сақтаған. Осындай мыңдаған мухаққиқ хадисшілер және тақуа, яғни, елу жыл бойы құптан намазының дәретімен таң намазын оқыған хадис ғалымдары және Бұхари, Муслим секілді «Кутуб-ы Ситте-и Хадисиені» жазған хадис ілімінің ғұламалары мойындаған «уахид хадис», яғни, рауиі (жеткізуші) біреу болса да тәуәтур дәрежесінде деп есептеледі.

Хадис ілімінің мухаққиқ мамандары Расулуллаһтың (с.а.у) керемет
түсіндіру әдістерін, Оның (с.а.у) сөз саптау қабілетін терең зерттеп, әбден
меңгергені сонша жүз хадистің ішінен «мәузу хадис» көрсе, «Бұл хадис
емес, Пайғамбарымыздың сөзіне ұқсамайды» деп дереу танитын болған.
Олар сөздің зергері секілді хадистің құрылыс-құрамын танып, басқа
сөздермен шатастырмайтын. Тек Ибн Жәузи секілді хадис мамандары сын
айтуда артық кетіп, кейбір сахих хадистерді «мәузу хадис» деген. Бірақ
«мәузу хадис» деген сөз мағынасы дұрыс емес дегені емес, «Бұл сөз хадис емес» деген сөз.

Негізінде ақиқатшыл ғалымдар Пайғамбарымыздың мұғжизалары мыңға жуық деп айтқанымен, бәлкім мыңдаған тіпті жүз мыңдаған шығар. Олар жүз мың жолдармен келіп, көзқарасы мен пікірі әртүрлі жүз мыңдаған адамдар тарапынан расталып бізге жеткізілген. Тек Құран Кәрімнің өзінде қырық мұғжизасы нақты түрде баяндалып, мыңдаған дәлел табылады.

Хазреті Мұхаммедтің (с.а.у) Пайғамбарлық дәлелдері тек мұғжизаларымен ғана шектелмейді. Мән беріп қараушыларға Оның барлық іс-әрекеттері мен сөздері, мінез-құлқы мен жүріс-тұрысы, көңіл күйі мен сырт көрінісі түгел, оның тура әрі рас айтып тұрғанын дәлелдейді. Тіпті, Бәни Исраилдың атақты ғалымы Абдулла ибн Салам сынды жандар, Пайғамбарымыздың (с.а.у) тек бет әлпетін көріп: «Бұл дидарда айлакерлік жоқ! Алдауы мүмкін емес» деп, иманға келген екен.

Расулуллаһ Ғалейhиссалату Уәссаламның ахуалы мен
сипаттары, «Сияры нәби», яғни, өмірбаяны жайлы кітаптарда жазылған.
Алайда ол кітаптардағы сипаттары мен хал-ахуалының көпшілігі адами
жағына көп назар аудартады. Дегенмен осы мүбәрәк Кісінің (с.а.у) рухани
жағына, Оның (с.а.у) тап-таза жан дүниесі мен асқақ та нұрлы рухына баса назар аударған жөн. Өмірбаяны мен тарих кітаптарында баяндалған сипаттары әлгіндей жоғарғы дәрежелі асқақ абыройын суреттеп, лайық бейнесін бере алмайды.

Бұндай ұйқы өмірдің ұзаруына және ризықтың молаюына ұйытқы болады.
Себебі, жарты сағаттық «қайлюлә» ұйқы, екі сағат түнгі ұйқымен пара-пар
екен. Демек, күн сайын өміріне бір жарым сағат қосылып отырады. Ризық
табуға, еңбек етуге қосымша бір жарым сағат уақытты өлімнің бір туысы
болған ұйқыдан құтқарып, жұмыс уақытына қосады.

* * *

Әрбір әлем қабілетіне қарай сол сәуленің нұрына бөленген. Ғалам да барлық әлемдерімен бірге сол сәуле арқылы тірі әрі жарық болып тұр.

Әйтпесе, адасқандардың ойлағанындай, уақытша және сырты ғана тірі бір әлем көрініп, бүкіл әлем үлкен әрі қорқынышты жаназа тәрізді қараң қалған болар еді. Міне, осылайша тіріліктің сыры арқылы иманның Тағдыр мен Қазаға деген шартының кеңге жайылған жақтары ашылып, әрі түсінікті болады, әрі бекітіле түседі. Яғни, шәhәдет әлемі мен көз алдымыздағы көрінген денелер өздерінің жүйелі тәртіптерімен және пайдалы нәтижелері арқылы тірі екендіктерін қалай көрсетсе, ғайып әлемі яғни өткен шақ пен болашақ мақұлықтарының да ойша тірі мағынауи бар екені әрі олардың барлығы жанды, рухы бар ғылыми болмыс иелері екені шүбәсіз. Қаза мен тағдыр таспасы арқылы әлгі мағынауи тіріліктің белгілері, тағдыр болып байқалады, көрінеді.

Материялық әлем мен рухани әлемді бір-бірінен ажырата білу керек. Араластырып алса, қателеседі. Мысалы: Сенің тар бір бөлмең бар делік. Бірақ оның төрт жағы да айнамен қапталған. Сен ішіне кірген кезде, ол жер үлкен алаң сияқты болып көрінеді. Егер, мен бөлмемді үлкен алаң сияқты етіп көріп тұрмын десең, дұрыс айтасың. Ал, бөлмем үлкен алаң сияқты кең десең, қателесесің. Өйткені, мысали әлемді шын әлеммен шатастырып аласың. Сонымен жер шарының жеті қабат екендігіне қатысты кейбір Әһли Кәшфтің Кітап пен Сүннеттің таразысынан өткізбей айтқан суреттеулері, тек қана, география ғылымы қарастыратын материялық жағдайдан тұрмайды.

Мысалы, олар «Жердің бір қабаты жындар мен ифриттердікі, кеңдігі мыңдаған жылдық» – дейді. Ал, бір-екі жылда айналып шығуға болатын Жер шарына ондай ғажайып жерлер сыймайды. Бірақ, Жер шарын мағына әлемі мен мысал әлеміндегі және берзах әлемі мен рухтар әлеміндегі қарағайдың дәні деп ойласақ, сол дәннен өніп шыққан мисали ағаш, әлгі дәнмен салыстырғанда зәулім қарағайдай болады. Сондықтан кейбір әһли шуһуд әулиелер, рухани самғау кезінде, мысал әлемінде Жер шарының кейбір қабаттарын өте үлкен, мыңдаған жылдық жол жүретіндей етіп көреді. Көргендері анық.

Бірақ мысал әлемінің көрінісі материялық әлемге ұқсайтындықтан екі әлемді біріктіріп көреді. Солай түсінеді. Өз-өздеріне келгеннен кейін көргендерін сол қалпында жазған кезде, өлшемсіз боп шығады. Басқалар оны шындыққа жанаспайды деп санайды. Кішкене бір айнаға үлкен сарай мен бақшаның сыйып кететіні секілді, материялық әлемнің бір жылдық алаңы, мисали болмыстар мен мағыналық ақиқаттардың мыңдаған жылдық кеңістігін қамтиды.

Бұл мәселеден түсінікті болғанындай, көзбен көрудің дәрежесі, ғайыпқа иман келтірудің дәрежесінен көп төмен. Яғни, тек қана көргендеріне сүйенетін кейбір әулиелердің толық түсініксіз кәшфтері, Пайғамбарлардың ізбасарлары болған Асфиялар мен Ақиқатшылдардың Құранға және Уақиға байланысты, сондай-ақ, ғаиби болғанымен саф, толық түсінікті Иман ақиқаттарына байланысты дұрыс үкімдеріне жете алмайды. Демек, бүкіл кәшфтердің, әр түрлі халдерге кіріп, ғайыпты көрудің, ләззат алудың таразысы – Кітап пен Сүннет. Өлшемдері – Кітап пен Сүннеттің қасиетті шарттары мен ақиқатшыл Асфияның нақты қағидалары.

#18-мектуб,#10-сөз