Жауап: Иә, жансыздар міндетін өз пайдасы үшін атқармайды, өздерінде
жарқырай көрінетін Иләһи есімдердің атынан, солардың әдемілігі, әсемдігі,
реттілігі секілді кемел көріністерінің шағылысы үшін қызмет етеді.
Осындай табиғи қызметі үшін бүкіл Нұрлы есімдердің бір үлгісі, айнасы
секілді күйге бөленетіндіктен нұрланады, кемелденеді. Мысалы, бір тамшы
су яки бір түйір әйнек негізінде сәулесіз болса да, Күнге бет бұрған сәтте
әлгілер Күннің бір кішкентай тағы секілді болып, сәуле шашып құлпырып
кетпей ме? Міне, дәл осы мысалдағыдай зәрре бөлшектер мен айналадағы
жаратылыс Жамал әрі Камал Зат-ы Зүлжәлалдың көркем есімдеріне
қызмет жасау арқылы әлгі өте қарапайым тамшы мен әйнек сынығының
жарқырағаны іспетті әрнәрсе өте жоғарғы дәрежеге жетеді. Онсыз да өз
міндеттерінде соншама нұрлы биікке көтеріліп жатса, ләззат алу мүмкін
болса яғни басқалардың өмірінен үлес алып жатса, өте күшті ләззат ала
отырып өз міндеттерін атқаруда деуге болады.

Міндет атқарған кезде ләззаттың болатындығына ең анық дәлел,
сен өз ағза-мүшең мен сезімдеріңнің қызметтеріне назар салып қара!
Әрқайсысының өз болмысын және тіршілігін жалғастыру үшін жасаған
қызметтерінде жеке-жеке өзіндік ләззаттары бар. Атқарған қызметі
олардың рахаттануы болып саналады. Ал өз қызметін тоқтату ол ағзаға азап береді. Міндет атқарудың ләззат екендігінің тағы бір ашық дәлелі
ретінде қораздың яки балапан ерткен тауықтардың жанкешті іс әрекетінен
байқаймыз. Тапқан жемдерін өздері аш болса да жемей балапандарын
шақырады. Олай болса, міндет атқаруда жеп тоюдан да артық бір ләззат
болғаны. Әлгі тауықтар осы ләззат үшін балапандарын қорғап иттің аузына
түсуден тайынбайды, өзі аш жүрсе де балапандарына жем іздеумен болады.

Демек, міндет атқарудың соншама ләззатты екендігі оның аштықтан да, өлім
қасіретінен де артық екендігін көзге анық көрсетіп тұр. Ал, хайуандардың
енелері, төлдері үлкейгенше осы қызметін ләззатпен атқарады да үлкейген
соң ол қызметін доғарады яғни одан алатын ләззаты тоқтайды. Бірақ,
адамдардың аналарында мұндай ләззатты міндет ұзақ жалғаса береді.
Өйткені, адамдардың әлсіз жаратылысы баласына деген қамқорлықты ұзақ
қажет ететіндей бір ерекшелігі бар. Ал, барлық хайуандардың бақташылық
жасаушы аталықтары және әлгі тауықтар секілді аналықтарына анықтап
қарасаң ешқашан өздері үшін міндет атқарып жүрген жоқ. Өйткені қызмет
үшін, қажет болса, өмірлерін де пида етуге даяр. Олай болса, оларда сол
міндетті атқарту үшін міндет етілген бір міндет бар. Сол міндеттің ішінде
өзінің рахымымен ләззатты жаратып қойған Муним-і Кәрімнің, Фатыр-ы
Зүлжалалдың атымен қызмет атқаруда.

Дәл сол қызмет арқылы ақы берілетіндігінің бір дәлелі мынау: Өсімдіктер
мен ағаштарға қарап тұрсаң, соншама бір ләззатпен Фатыр-ы Зүлжәлалдың
бұйрықтарын орындап жатқанын көресің. Өйткені, өсімдіктердің
айналасына тарататын хош иісі, қарағандардың көз жауын алатын әдемі түр-
түсі, жемісі мен тұқымы үшін сабақтары қурап түскенше өсетіні, олардың
да Иләһи бір хикметпен ләззат алатындығынан хабар береді. Өз болмысын
сол ләззат жолына пида етіп ең соңында қурап, шіріп құлайды.
Бұтақтарында сүт қапшықтарын көтеріп тұратын какос ағашы мен
соншама дәмді жеміске толы інжір деген ағаштар өз хал тілдерімен Иләһи
рахмет қазынасынан ең дәмді сүт пен тәтті шырынды сұрап алып адамдарға
береді де, өздері батпақты суға қанағат етеді. Анар ағашы да сондай дәмді
шырынын адамдарға беріп, өзі лай су ішкенін қанағат етеді.

Тіпті, дәнектердің сабақ жайып өсуінің өзінен ерекше құштарлықты
байқауға болады. Қап-қараңғы топырақ астына қамалған дәнек кеңістікке,
жер бетіне шығуға соншама ұмтылады. Олай болса, мұнда бір міндеттілік,
ерекше ләззат бар. Міне, «Сүннетуллаһ» деп аталған жаратылыстағы осы
ғажайып көріністен мынаны ұғамыз: Іс әрекетсіз отырғандар, жалқаулық
төсегінде жатқандар тынымсыз қызмет етіп, бір тыным таппағандардан
әлдеқайда қиын өмір сүреді. Өйткені, іс әрекетсіз отырғандар өмірдің тез
өтуін тілеп, үнемі шағым айтумен болады. Ал, тынымсыз еңбек еткендер
үнемі шүкір мен Аллаһқа мадақ айтып рахат өмір сүруде. Өмірдің яғни
уақыттың тез өтуін қаламайды!

يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الْقَوْسِ қағидасына сай келеді.

/Садақтан оғы шыққандай діннен шығып кетеді,Бухари,Муслим/

Мектубат-424

/Олар сендерді жаман қинаумен ұстап, ұлдарыңды бауыздап, әйелдеріңді тірі қоятын еді.Бақара, 2: 49/

бұл аят Исраил ұлдарының басына түскен зобалаңды яғни дүниеге келген ұл балаларды сойып, әйел мен қыз балаларды тірі қалдыру оқиғасы жайлы баяндайды. Бұл бір Перғауын заманында болған уақиға. Аят осы арқылы яхуди халқының көптеген мемлекеттерден әр ғасырда жәбір көріп, қырғынға ұшырайтынын және әйелдері мен қыздары азғындыққа салынып, бұзықтыққа зор үлес қосатынын білдіреді.

وَلَتَجِدَنَّهُمْ اَحْرَصَ النَّاسِ عَلٰى حَيٰوةٍ

Яһудилердің жалпы адамдардан да мүшріктерден де тіршілікке (ұзын өмірге) тым құмар екенін көресің./Бақара, 2: 96/

وَتَرٰى كَثِيرًا مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِى اْلاِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاَكْلِهِمُ السُّحْتَ لَبِئْسَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Олардың көбірегінің күнәда, дұшпандықта және арам жеуде жарысқандарын көресің. Олардың істеген істері неткен жаман./Мәида, 5: 62/

وَيَسْعَوْنَ فِى اْلاَرْضِ فَسَادًا وَاللهُ لاَ يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ

Олар жер жүзінде бұзықтыққа тырысады. Алла бұзақыларды жақсы көрмейді./Мәида, 5: 64/

وَقَضَيْنَۤا اِلٰى بَنِۤى اِسْرَۤائِيلَ فِى الْكِتَابِ لَتُفْسِدُنَّ فِى اْلاَرْضِ مَرَّتَيْنِ

Алланың несібесінен ішіп, жеңдер де жер жүзінде бұзақылық қылып жүрмеңдер./Бақара, 2: 60/

وَلاَتَعْثَوْا فِى اْلاَرْضِ مُفْسِدِينَ

Кітапта (Тауратта) Исраил ұлдарына: “Әрине жер жүзінде екі рет бұзғыншылық қылып, өте тәкаппарланасыңдар” деп ескерттік./Исра, 17: 4/

Яхудилерге қатысты Құранның осы екі үкімі, әлгі халықтың адамзаттың қоғамдық өмірінде жасаған қиянат, айла-бүліктерін, олардың адамзатқа берер зардабы мол екі ереже-заңдарын қамтып, содан хабар береді. Олардың бірінші ереже-заңдары мынау:

Қоғамдық өмірдің шырқын бұзу, еңбек пен капиталды соғыстырып, кедей-кепшікті байға қарсы айдап салу, еселеп өсім-ақы алу үшін банкілерді аша беру, алдап-арбаумен баю. Аят, осы сұмдықты істейтін сол халық екенін білдірсе, екінші ережелері бойынша олар, мемлекет құруға қолы жетпегендіктен және өздеріне көп зұлымдық жасаған елдерден, үстем келгендерден кек алу үшін қандай да болсын бүлікшіл ұйымдарға араласып, қоғамдағы дүмпу мен барлық төңкерістерге қатысатын тағы да сол халық екенін білдіреді.

Сөздер-439 бет

]]> https://risalekz.com/%d1%8f%d1%85%d1%83%d0%b4%d0%b8%d0%bb%d0%b5%d1%80%d0%b3%d0%b5-%d2%9b%d0%b0%d1%82%d1%8b%d1%81%d1%82%d1%8b-%d2%9b%d2%b1%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%bd%d1%8b%d2%a3-%d0%be%d1%81%d1%8b-%d0%b5%d0%ba%d1%96-%d2%af/feed/ 0 https://risalekz.com/%d1%82%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d2%93%d0%b0%d1%82-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%83%d1%88%d1%8b-%d0%bc%d0%b0-%d3%99%d0%bb%d0%b4%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%8b%d0%bb%d2%93%d0%b0%d0%bd-%d0%b1/ https://risalekz.com/%d1%82%d0%b0%d0%b1%d0%b8%d2%93%d0%b0%d1%82-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%83%d1%88%d1%8b-%d0%bc%d0%b0-%d3%99%d0%bb%d0%b4%d0%b5-%d0%b6%d0%b0%d1%80%d0%b0%d1%82%d1%8b%d0%bb%d2%93%d0%b0%d0%bd-%d0%b1/#respond Mon, 30 Sep 2024 13:14:05 +0000 https://risalekz.com/?p=278 Уа, адам! Халық арасында күпірліктің лебі сезілетін қауiптi сөздер тараған. Оны қауiптілігінен бейхабар имандылар да пайдаланады. Сол қауiптi сөздердің ең қатерлi үшеуін баяндап берейін.

Бiрiншi қауiптi сөз: «Әужәдәт-hүл әсбаб», яғни, себептердің ықпалымен пайда болады.

Екiншi қауiптi сөз: «тәшәккәлә би нәфсиhи», яғни, «өздігінен пайда болады».

Үшiншi қауiптi сөз: «иктизат-hүл табиат», яғни, «табиғи құбылыс, табиғат қажет еткен соң солай болады».

Иә, сонымен, әлемнiң бар екенi рас, оны ешкім жоққа шығара алмас. Әрбір болмыс, шебер әрі хикметті түрде, яғни, белгiлi бір мақсатпен, пайдаға асатындай жаратылғаны ап-анық көрініп тұр. Әрі, ежелден бері келе жатқан дүниедей көне емес, жаңадан жасалып, көз алдымызда пайда болуда. Олай болса, ей, дінсіз адам! Қалай болғанда да сен жаратылыс туралы: «Мына болмысты мысалға, мына хайуанды себептер жаратты, яғни, себептер жиналып жаратты не болмаса, өзінен-өзі пайда болды, яғни, табиғаттың әсерінен пайда болды не болмаса, Қадир Зүлжәләлдың құдіретімен жаратылды, яғни, Аллаh жаратты» деуге мәжбүрсің. Ақылға салар болсақ, осы төрт жолдан басқа түсіндіру мүмкін емес.

Егер былай десең: «Жаратылысты табиғатқа телісең қыруар қисынсыздықтар мен шыға алмайтын тығырықтар пайда болады дейсiң. Ал, бұларды Ахад әрі Сәмад бір Аллаһқа бергенде әлгi қиындықтар қалай жоғалып, ұғыну жеңіл болып кетеді?»

Жауабы: «Бірінші мысалда, Күн сәулесі еш қиындықсыз, кіп-кішкене тамшыдан бастап, сонау айдын көл, үлкен теңізге дейін шағылысып, өзінің сәулесін, әсерін өзіне ұқсас көптеген кішкене мысали күндер арқылы жеңіл көрсете қояды. Егер әлгі тамшының және сол сияқты жылтырақ бөлшектердің күнмен байланысы жоқ десе, онда әлгі кішкене күнді көрсетіп тұрған әрбір бөлшектің ішінде күн сыртқы пішінімен бірге орналасуы керек. Сол сияқты әрбір болмысты тікелей Заты-Ахад уа Сәмад бір Аллаһтың жаратқаны, оның құдіретімен болады деген кезде бүкіл болмысқа не керектiң бәрi өте оңай әрі жеңіл түрде қамтамасыз етіледі. Егер мұндай байланыс үзілсе болды әлгіндей қызметшiлiк тоқтап, болмыс атаулы өз бетімен жүр немесе табиғатқа қатысты дейтін болсақ, ондай жағдайда шешілмейтін шексіз байланыстар түйіндерге айналып, ақылға сыймайтын жөнсіздік, яғни, мүмкінсіздіктер алдымыздан шығады. Онда мына керемет хикметке көз жұмып, әлемнің кiшкене үлгісі тәрізді, таңғажайып мәшинеге ұқсас шыбынды сол шыбынның ішіндегі меңіреу табиғат жасады деп сенуге тура келеді. Ендеше бүкіл табиғаттың өзін шексіз әлемді жарататын құдірет пен хикмет иесi деп мақұлдауға тура келеді. Бұл дегеніміз бір емес, бәлкім сансыз есе қисынсыз, санасыз сандырақ болар еді. Олай болса, Заты Уажиб-үл Ужуд жаратқан және оның серігі мен теңі жоқ, болуы да мүмкін емес. Сол сияқты оның құдіретіне және болмысты жарату ісіне де өзгенің араласуы мүмкiн емес, мүлдем ақылға сыймайтын түсінік. Ал, екінші жөнсіздіктегі мүшкілдікке келер болсақ, көптеген еңбектерімде баяндағанымдай, егер болмыс атаулы Уахид Ахад бір Аллаһқа берілсе, барлық нәрсе бір нәрседей жеңіл әрі оңай болады. Егер іс себептерге, табиғатқа жүктелсе бір ғана нәрсе бүкiл болмысты жаратқандай аса зор қиындық туғызады.

Мәселен, бір адам патшаның қызметшісі болып қол астына кiрсе, сол мансаптың арқасында әлгi адамның күш-қуаты жүз есе артып, бұған дейінгі атқарған қызметінен әлдеқайда көп істер тындыра алады. Өйткені, атқаратын ісі мен жұмысына қажетті заттарды, күш-қуатты өзі тасымайды, тасуға да мәжбүр емес. Әлгi байланыс арқылы керегінің бәрін патшаның қазынасынан алып және оны патшаның әскері тасиды. Демек, атқарған істері керемет, бейне бір патшаның өзi iстегендей тыянақты, іс-қимылы бір әскери жасақтың қимылындай керемет басталып, таңғажайып болып аяқталады.

Мысалы, кішкентай құмырсқа, әлгіндей қызметкерлік арқылы Перғауынның зәулім сарайын тас-талқан етеді. Шыбын сондай байланыстың арқасында патша Нәмрудты жер жастандырады. Сондай байланыспен кiп-кiшкене қарағайдың дәнегі, таудай қарағай ағашын арқалап, ішіне сақтап тұр емес пе?. *

Иә, егер мұндай тығыз байланыс үзіліп, әлгіндей зор қызметінен босатылса, онда кішкене дәнек зәулім қарағай ағашына қажетті заттарды өзі арқалап тасуға мәжбүр болар еді, ол да мүмкін емес. Ол кезде, көп болса өзіне шақ сол азғантай күш-қуатының шамасындай ғана iс атқарады. Әрине, мұндай хикаяны қиялға жүйрік сайқымазақ естісе де, осындай жөнсіз қиялдан ол да қатты ұялатын шығар.

Сонымен, болмыс атаулыны Уажиб-үл Ужудқа беру, яғни, бiр Аллаh жаратты деу шарт әрi сөзсіз жеңіл. Ал, табиғат жаратты деу мүшкіл, ақылға қонымсыз.

https://www.rebrand.ly/tabigat

Лемалар-185

https://rebrand.ly/lemalar

Лемалар-81 бет

Жауабы: Мысалы, адамға дәрі керек болса, дәрігерге барады. Құрылыс үшін құрылысшы инженерге жүгінеді. Шариғат мәселесін мүфтиден сұрайды. Дәл сол сияқты сахабалар арасында, Нәбидің хадистерін келешек ғасырларға дәріс беріп жеткізу үшін ғалым сахабалардың бір бөлігі сонымен шұғылданды. Хазреті Әбу Хүрейре өмірін хадистердің жазылуына арнады. Хазреті Омар саясат, халифалық секілді мәселелермен шұғылданды. Сондықтан, хадистерді үмметке жеткізу ісі Әбу
Хүрейре мен Әнәс және Жабир секілді кісілерге тапсырылып, Әбу Бәкір
мен Омардан аз риуаят етілетін. Сонымен қатар сенімді, шыншыл, жанкешті
және адалдығымен танылған әйгілі бір сахабаның бір ғана жолымен, бір
оқиғаны хабарласа жеткілікті деп есептелетін. Басқа біреудің тағы да нақыл
етіп баяндауы қажет емес-ті. Сол үшін де кейбір маңызды оқиғалар, екі-үш
жолмен жетсе сенімді болатын.

Маңызды да тұжырымды бір сұрақ: “Хендектегі соғыста төрт
уыс тағаммен мың адамды тойдырған тағам мұғжизасы және мүбарак
саусақтарынан аққан сумен бес мың бес жүз кісіні тойғанша ішкізген су
мұғжизасы, неге осы жылаған қу тірек мұғжизасы сияқты өте көп жолдармен
айтылмаған? Алайда ол екеуі, бұдан да көп жамағаттың ортасында болған
емес пе?”

Жауабы: Мұғжизалар екі түрге бөлінеді. Бір бөлімі, жұртты хақ
пайғамбар екенін қабылдату үшін, Хазреті Пайғамбар Ғалейhиссалату
Уәссәләмнің қолымен жасалады. Қураған тіректің боздауы осы түрге
жатады. Мүминдердің иманын қуаттап, ал мұнапықтарды ықыласқа
шақырып, кәпірлерді иманға келтіру үшін, тек Пайғамбарлығын растау үшін
ғана көрсетіледі. Сондықтан, қарапайым халық та, зиялы қауым да барлығы
көреді және жайылуына көбірек мән беріледі. Ал, тағам мен суға қатысты
мұғжизалар болса, мұғжизаға қарағанда кәрамат деуге болады. Кәраматтан
гөрі де сыйлық, тіпті, сыйлықтан да көбірек қажеттілікке орай Рахманның
тартуы десе болады. Дегенмен ол да Пайғамбарлығына дәлел әрі мұғжиза.
Бірақ негізгі себеп, әскердің аш қалуы. Хақ Тағала бір дәннен мың батпан
құрма жаратқаны секілді жасырын қазынасындағы бір тостақ тағамнан
мың адамға ас береді. Һәм сусыз қалған жауынгерлерге, ұлы қолбасшының
саусақтарынан, Кәусәр суындай су ағызып шөлін қандырады. Міне, осы
сырға сәйкес, тағам мен су мұғжизасының әр бір мысалы, қураған тіректің
жылауы дәрежесіне жетпейді. Бірақ ол екі мұғжизаның бірнеше түрі
жиналып, барлығы қураған тіректің жылағанындай тәуәтүр, яғни, нақты
анық хабар. Һәм тағамның берекетін және саусақтарынан су аққанын бәрі
бірдей көре алмайды, тек қана белгілерін көреді. Тіректің жылағанын бәрі
естіді. Сол үшін көбірек жайылды.

Мектубат-124

Мәселен, ұшақ (Сілтеме 1 ) Құранға: “Мен туралы
да айтыңыз! Аяттардың арасынан орын беріңіз!” десе, әлгі Рубубиет
алаңынының ұшақтары, Ай, Жер, планеталар, Құранның атынан оған
былай дер еді: “Бізден қаншалықты кішкентай болсаң, саған соншалықты
орын тиеді“.
Егер, сүңгуір қайықтар Құран аяттарының қасынан орын сұраса, әлгі
алаңның тахт­ел бахрлары яғни әуе мұхиты мен одан да ұсақ эcир дейтін
теңіздің кемелері: Жер, Жұлдыздар, қысқасы аспан денелері оған былай дер
еді: “Біздің жанымызда алар орның көрінбейтін дәрежеде кішкентай“.
Егер, электрдің өте жарық үлкен лампалары сөз алып, аят қатарына
енгісі келсе, әлгі алаңның электр лампалары болып табылатын жай мен
найзағайлар және аспанды безендіріп тұрған жұлдыздар былай дер
еді: “Біздің қасымызда жарығың қанша болса сонша сен туралы
айтылады“.
Егер ғылым жетістіктері, өнер туындылары аяттардан өздеріне тиесілі
ақыларын сұрап, мақам талап етсе, онда бір түйір шыбын оларға былай
дер еді: “Үндерің шықпасын! Менің қанатым құрлы ақыларың жоқ. Неге
десеңдер, сендер аз ғана қалау­ерікпен табылған күрделі шеберлік пен
өнер құрал­жабдықтарың жаппай жиналса менің бойымдағы күрделі
шеберлікпен, нәзік сезім мүшелерімдей ғажап болмасы анық.

Мына аят ауыздарыңа қақпақ болады:اِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِاجْتَمَعُوا لَهُ

Сендердің Алладан өзге табынғандарың, барлығы жиылса да әсте бір шыбын жарата алмайды. Сондай-ақ егер шыбын олардың бір нәрсесін алып қашса, одан оны құтқара алмайды./Хаж, 22: 73/

Егер, ол керемет өркениет құлшылық алаңына еніп ол жерден ақы сұраса
мұндай жауап алар еді: Сендердің бізге қатыстарың шамалы. Сондықтан
арамызға кірулерің қиын болар. Себебі, біздің бағдарламамыз мынау:
Дүние бір қонақ жай. Адам болса, ол жерде азғана ғұмыр кешетін, атқарар
міндеті басынан асатын қонақ. Қысқа өмірде мәңгі өмірге қажетті амал
жасап, сауап жинауға міндетті. Өте маңызды да аса қажетті игі амалдар
сарапқа түседі. Алайда сендер, көбіне мына баянсыз дүниені тұрақты
мекен етіп, іс­әрекеттеріңде бейқамдық, дүниеге құмарлық байқалады.
Олай болса, ақиқатқа жетуге және ақыретті ойлауға негізделген құлшылық алаңынан алар үлестерің тым аз. Дегенмен, сауабы мол құлшылық бо­
лып табылатын Алллаhтың құлдарына пайдалы болу, халықтың аман­
есендігін, тыныштығын сақтау, әлеуметін жақсартуға үлес қосу секілді
қызметімен еңбегі сіңген, бірақ саны аз, қадірлі өнерпаздар мен иманды
ғалымдар араларыңда болса, ондай зиялы, зерек жандарға жоғарыда
аталған Құран ишарасы мен рәмзі оларды еңбекке ынталандыруға, өнерін
бағалауға толық жеткілікті.

Сілтеме :Осы маңызды да салмақты мәселені жазып отырғанда еріксіз түрде қаламым жазу тәсілін өзгертіп, жеңілдетіп қалжың араластырып жіберді. Мен де тиіспедім. Жазу тәсілі мәселенің маңыздылығына зияны тимес деп ойлаймын.

rebrand.ly/sozder

Сөздер-287 бет

/20-cөз/

Нұр шәкірттері Құрметті Ұстаздарының хал-жағдайына қатты
алаңдайтын. Ұстаздан және басқа да Нұр шәкірттерінен хат-хабар
алып тұруға тырысатын.Бәдиуззаман жиырма жеті жыл бойы Нұр
шәкірттеріне арнап ғылыми, имани, ислами тақырыптарда және
иман жолында қызмет етулеріне байланысты көптеген хаттар
жазған еді. Шәкірттері де бұл хаттарды қолмен көшіріп тарататын.
Дінімізге қастық ойлаушы қасгөйлердің, почта бөлімшелері арқылы
Нұр шәкірттерінің өзара хат алысуларына тыйым салдыртуларына
дейін барған ауыр күндерде Нұр шәкірттері бұл хаттарды ауылдан
ауылға, қолдан қолға, аймақтан аймаққа өздері тасумен айналысты.
Тіпті өзара «Нұр» почтасын ұйымдастырды. Бұл іске жан-тәнімен
кіріскен «Нұр» почташылары өз істерін қасиетті борышымыз
деп білетін. Өте маңызды ақиқаттарға толы бұл хаттар Рисалей-
Нұр жинағына “Лахикалар” (Қосымшалар) деген атпен енген еді.
Бұл хаттар Нұр шәкірттерінің рухани қажеттіліктерін толық
қанағаттандырып, оларға Иман, Құран жолында қалай қызмет ету
керектігін түсіндіретін нұсқаулыққа айналды. Сондай-ақ халықтың,
Ислам дұшпандары ұйымдастырған шындыққа жанаспайтын, ойдан
құрастырған азғыру-алдау жоспарларына алданбай, керісінше
ақиқаттарға көз жеткізуі үшін де бұл хаттар өте пайдалы еді.
Осылайша дінсіздіктің уақытша сән-салтанат құрған кезеңінде
(көптеген кісілердің үмітсіздікке түсіп, жалқаулыққа бой алдырған
кезінде) жүректерге үміт ұялатып, шаттық сыйлады. Иман жолында
қызмет етуге талпындырды. Мұсылмандарды үмітсіздіктен
құтқарып, Рисалей-Нұр арқылы болашақта Исламның жеңісті де
жемісті күндері болатынына ишара жасап, сүйіншілеп жатты.

rebrand.ly/omirtarihi

وَاِنْ مِنْ شَىْءٍ اِلاَّ عِنْدَنَا خَزَۤائِنُهُ وَمَا نُنَزِّلُهُۤ اِلاَّ بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ

وَكُلَّ شَىْءٍ اَحْصَيْنَاهُ فِۤى اِمَامٍ مُبِينٍ

Тағдыр мен жүз­и ықтияр (яғни адамның болар­
болмас таңдау­еркі )тақырыбы дін Ислами һәм Имани мәселелердің ең соңынан келетін, ар­ұжданға қатысты және хал­жағдайға байланысты имани мәселе болып есептеледі. Мұны ғылыми және теориялық тұрғыдан қарастыруға болмас. Яғни, мүмин барлық нәрсесін, тіпті, іс-­әрекетін, жанын Хақ Тағалаға тапсырып, “бәрі соның қолында” дей келе мойнына жүктелген міндет пен жауапкершіліктен қашпауы үшін, оның алдынан жүз­и ықтияр шығып: “Жауапкерсің, атқарар міндетің бар” дейді. Сосын, жүз­и ықтияр деген өзі болмашы таңдау еркі арқылы болып жатқан жақсылықтарға, кемелдіктерге сеніп мақтанып кетпеуі үшін қарсы алдынан тағдыр шыға келеді де: “Әліңді біл,
жақсылықты жасаған сен емессің” дейді.

Иә, тағдыр мен жүз­и ықтияр иман мен дін Исламда ең соңынан
қарастырылатын мәселе дедік. Тағдыр нәпсіні тәкаппарлықтан сақтау
үшін, ал жүз­и ықтияр болса нәпсіге жауапкершілік жүктеу үшін иман
мәселелерінің қатарына қосылған. Әйтпесе, қырсық, бірбеткей, жаман­
дыққа итермелуші нәпсінің бүлдірген жамандықтарын мойындамай тағ­
дырға жаба салу, ал жақсылықтарды өзінің жүз­и ықтиярына беріп, игі амалдармен мақтанып, паңдану; әрине тағдыр ұғымына мүлдем керағар,
жүз­и ықтияр түсінігіне қарама­қайшы әрекет. Бұл ондай қарама­қайшы­
лық туғызатын ғылыми мәселе еместігін о баста айттық.

Рас, рухани кемелденбеген қарапайым халық арасында тағдырға сенудің
өзіндік орны бар. Ол үмітсіздіктен сақтап, қайғыға төтеп беруге себеп
болады. Яғни, өткен шақ пен бәле­жалаға қатысты тағдырды қолдануға
болар. Ал, бірақ күнәға келгенде немесе келешекке қатысты жағдайларда
қолданса ол адамды азғындыққа не болмаса жалқаулыққа салынуына
себеп болатындықтан орынсыз боп есептеледі. Демек, тағдыр мәселесі
адамды жауапкершіліктен, атқаруы тиіс міндеттен босату үшін емес,
керісінше, мақтанудан, тәкаппарлықтан сақтау үшін, иман негіздері боп
саналады. Жүз­и ықтиярды жамандықтың көзі ретінде қабылдау керек, ол
сол үшін иман негіздерінің арасына кірген. Әйтпесе, оған жақсылықтың
қайнар көзі деп қараса, ол адамды перғауынға ұқсатып, тәкаппар қылып
жіберуі әбден мүмкін.

Иә, Құранның айтқанындай, пенде жасаған жамандығына толығымен
жауап береді. Өйткені, жамандықты қалаған өзі. Жамандық болса бұзу,
қирату түрінен болғандықтан, пенде бір жамандық арқылы қыруар
бұзықтық жасайды, мысалы, бір шырпымен бір үйді өртеп жіберу секілді.
Сөйтіп өзін ауыр азапқа душар қылады. Алайда, жақсылыққа келгенде
мақтануға ешбір хақысы жоқ. Ол жерде ешқандай рөл ойнамайды десе
болады. Себебі, жақсылықты қалаған және оны қажет еткен де Аллаһтың
рақымы, әрі оны жарататын да Оның құдіреті. Олай болса жақсылықты
қалаған да, жауап берген де һәм қажет қылған да, себеп болған да Хақ
Тағала, яғни, бәрін Аллаһ істеді. Адам тек дұға етіп сұрауымен, иманымен,
парқына барып сезіну арқылы, соған риза болуымен жақсы амал жасаған
болады. Бірақ жамандықты қалаған бәрібір пенденің өз нәпсісі. Мұны ол я
қабілетімен, я қалауымен істейді. Иә, Күннің жарқыраған аппақ нұрынан
кейбір нәрселер қарайып, даттанып, тіпті, кейбіреуі иістеніп кетеді емес
пе! Олардың қарайып, иістеніп кетуі қабілеттеріне байланысты. Сол
сияқты көптеген жақсы нәтижелер беретін ондай жамандықты Иләһи
заңдылықпен жарататын да Хақ Тағаланың өзі. Алайда, оған себеп болу,
Соны қалау нәпсінің ісі. Сондықтан кінәлі сол боп табылады. Ал, Хақ
Тағалаға тиесілі жоқтан бар ету, жарату болса, оның басқа да пайдалы,
жағымды нәтижелері болатындықтан Оның ісі әдемі әрі қайырлы болады.
Міне, осы сырға байланысты, жамандықты жарату жаман емес, оны
кәсіп қылу, шұғылдану жаман.

Егер тағдыр мен жүз­и ықтияр туралы сөз қозғаған кісі, өзін әрдайым Аллаһтың алдында екенін сезетін иманы кәміл жан болса, ол әлемді және өзін Хақ Тағалаға тапсырып, бәрін Ол басқарып тұрғанына кәміл сенеді. Сол кезде ғана тағдыр туралы, жүз­и ихтияри
жайында сөз етуіне болады. Өйткені, ол өзін яғни нәпсісін және барлық
нәрсені Хақ Тағаладан деп біледі. Сөйтіп, өзінің жүз­и ықтиярынан кө­
ріп, жауапкершілікті мойнына алады. Оның жамандық атаулыға негіз
екен дігін қабылдап Раббысын пәктейді, Аллаһ титтей де зұлымдық
жаса майтынына еш күдіктенбейді. Құлшылықтың шегінен аспай, Хақ
Тағаланың тәклифін, бұйрық­әмірлерін мойындайды. Һәм, өзі арқылы жа­
салып жатқан жақсылықтарға, кемелдіктерге сеніп мақтанып, дан дайсып
кетпеуі үшін тағдырды ойлап, мақтанудың орнына шүкіршілік етеді. Және
басына бәле келсе “тағдырымда бар екен” деп сабыр сақтайды.

Егер, тағдыр мен жүз­и ықтияр туралы сөз қозғаушы кісі ғапыл яғни
бейқам адам болса, оның тағдыр мен жүз­и ықтияр жайында сөз айту­
ға хақысы жоқ. Өйткені, оның жүгенсіз нәпсісі ғапылдықтың яки ада­сушылықтың кесірінен бүкіл әлемді себептерге теліп, Аллаһтың жарат­
қандарын оларға бөліп береді. Өзі­өзіне қожайын сезінеді, іс­әре кеттерін я
“өзім жасадым” дейді я себептерге береді. Ал, жауапкер шілікті, кемшілікті
болса тағдырға жүктей салады. Мұндай кісінің, соңында яғни айналып
келгенде бәрібір Хақ Тағалаға тиесілі жүз­и ықтияр туралы айтуы және
істің ақырында ғана қарауға болатын тағдыр мәселесі жайлы сөз етуі
әрине мағынасыз. Бұлай істеу аталған мол хикметтерге мүлдем қарама­
қайшы әрекет, ол нәпсінің жауапкершіліктен құтылу үшін ғана жасаған
өзінше айла­әрекеті.

Сөздер-515

rebrand.ly/sozder

Мысалға, Күн туралы “Күн – айналып тұрған шырақ” дейдi. Бұл
жерде, Күннің өзі туралы, оның жаратылысы жайында баяндап тұрған жоқ.
Керісінше оның белгiлi бiр жүйенiң орталығы әрі тәртіптің өзегі екендігі
айтылады. Ал, тәртіп пен жүйе болса, оны құрушы, жаратушы бір Аллаhты
тануға мүмкіндік беретін айна тәріздес. Иә, وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِراَجاً дейді, яғни
“Күн айналады” дейді. Бұл “айналады” сөзi арқылы қыс пен жаздың, түн
мен күннiң алмасуындағы керемет құдіреттің басқару жүйесiн еске салып,
Жаратушы Жаббардың ұлылығын түсiндiредi. Ендеше, мына “айналады”
сөзінің ақиқаты қалай болғанда да, айтылғалы отырған және мына көз
алдымыздағы керемет жүйе мен тәртіпке еш керағарлығы жоқ.

Тағы да: وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا дейдi. Мұндағы “сирадж” сөзi арқылы
мына әлемдi сарай секілді суреттейдi. Iшiндегi нәрселер, адамдар мен басқа
да тiршiлiк иелерiнің игілігіне жасалған әсем бұйымдар, қажеті заттар,
тағамдар екенін, Күннің өзі бағынышты шырақ, жылу көзі екендiгiн еске
түсiре отырып, мейiрiмін төгіп тұрған шынайы сыйлық берушi Жаратқан
Иемізді таныстырады. Ал, ендi тілі мен жағына сүйенген пәлсапа не дейдi?
Соны тыңдайық: “Күн – лаулап тұрған алып от. Өзiнен бөлiнiп шыққан
ғаламшарларды айналасында ұстап, айналдырып тұрады. Үлкендiгi
мұндай, құрамы осындай…” дейдi. Адамзат рухына қатты үрей мен
қорқыныш ұялатып, бос таңғалдырғаннан басқа еш нәрсе бермейдi. Рухқа
кемелдік бермейді. Құранға жетпейді. Сырты сұлу, ішi бос, жылтыраған пәлсапаның құны Қасиетті Келамның қасында қанша дейсің?! Пәлсәпәнiң
сұлу сыртына алданып, Құранның мұғжизалы баянын менсінбей,
әдепсіздік жасама!

Ескерту: Арабша Рисалей­Нұрда Он төртiншi тамшының алты бөлiмi,
оның iшiнде төртiншi бөлiмiнiң алты тұжырымы Құран Хакимнiң
қырық түрлi мұғ жизаларының он бесiн баяндайды. Сол жерде толық
айтылғандықтан қазiр қыс қаша баяндалды. Қаласаң соны оқы! Мүғжизалар
қазынасын табасың.

Сөздер-263бет

rebrand.ly/mucizati-kuraniye